تركيه كشوری است كه هم از جهت موقعيت فوقالعاده و ژئوپولتيك در جهان اهميت داشته و هم به خاطر میراث دار بودن امپراتوری عظيم عثمانی در اوج قدرت مسلمانها و رقابت با قدرتهای اروپايی جايگاه خوبی در بين مسلمانان دارد. موقعيت خاص اين كشور و قرار داشتن آنهم در آسيا و هم اروپا و قرار داشتن دو تنگه بسيار مهم دريايی كه دريای مديترانه را به دريای بالتيك وصل ميكند، به اين كشور موقعيت بسيار ارزشمند ژئوپولتيك داده است. با ظهور حزب عدالت و توسعه به رهبری رجب طيب اردوغان، اقتصاد تركيه در اين بيست سال رشد تصاعدی خوبی را تجربه كرده و صنايع اين كشور خصوصاً در بخش نظامی اكنون نگاه جهانيان را به خود جلب كرده است. اگرچند برخی از ماجراجوییهای اين كشور در منطقه مثل دخالت در سوريه، عراق و ليبی حساسيتهايی را هم در منطقه برانگيخته اما اين مخالفتها نتوانسته است بلندپروازيهای اردوغان را بهطور مؤثری محدود كند.
تركيه تنها كشور مسلمان عضو ناتو است. اين كشور سربازانی هم در دوران حضور ناتو در چوكات اين پيمان نظامی در افغانستان داشت. اما ازآنجاکه اين كشور ازنظر تاريخی با افغانستان روابط خوبی داشته است، حضور سربازان اين كشور كمتر مورد تهديد مخالفان مسلح دولت بوده و اين كشور در اين بيست سال در قياس با ديگر كشورها، تلفاتی را در افغانستان متحمل نشده است.
به خاطر موقعيت خاص اين كشور، دولت تركيه مجبور است كه باوجود عضويت در ناتو، ازنظر سياسی توازن بين كشورهای اين پيمان و روسيه را در سیاستهای خارجی خود بگنجاند. اين موضوع باوجودی كه موجب خشنودی روسيه شده است، اما در مقابل حساسيتهايی را در آمريكا به وجود آورده است. خريد سامانة دفاع هوايی پیشرفته اس 400 از روسيه با مخالفت جدی آمريكا مواجه شده و اين كشور به خاطر همين موضوع، حتي تركيه را از ليست كشورهايی كه در پروژه ساخت هواپيمای اف 35 شركت داشته و آن را دريافت ميكند، كنار گذاشت. از سوی ديگر حمايت آمريكا از نظاميان كرد در سوریه كه عليه داعش ميجنگيدند، باعث نارضايتی تركيه شده و اين موضوع بر سر روابط بين اين دو كشور سايه انداخته بود. سال گذشته تنش سياسی بر سر منابع گازی در دريای مديترانه و حمايت اين كشور از دولت وفاق ملی ليبی عليه نظاميان خليفه حفتر، كه موردحمایت مصر و ديگر كشورهای عربی است، وضعيت را براي تركيه دشوار كرده بود. ازیکطرف مصر با حمايت كشورهايی چون امارات و عربستان عزم خود را جزم كرده بودند تا تركيه را در ليبی زمينگير كنند و اخطارهای جدی هم از سوی مصر نسبت به دخالت تركيه به اين كشور داده شد، از سوی ديگر، مثلث مصر، يونان و اسرائيل با حمايت فرانسه و اتحاديه اروپا عرصه را بر اين كشور بر سر تصاحب ميدانهای گازی در مديترانه تنگ كرده بود. تا جايی كه تركيه مجبور شد در اين مورد تن به مصالحه داده و از ادامه تنش در اين دريا جلوگيري كند.
با پيش آمدن اين وضعيت، اقتصاد تركيه رو به كوچك شدن رفت با و سقوط ارزش لير تركيه، اين كشور مجبور شد تا سیاستهای تهاجمی خود را در منطقه كاهش داده و از حساسيت همسايگان و قدرتهای جهان بكاهد.
بعد از خروج نيروهای ناتو از افغانستان موضوع حفاظت از ميدان هوايی كابل برای تخليه سريع ديپلماتها و كارمندان مؤسسات خارجی در صورت بروز بحران، از موضوعات مهم براي آمريكا ناتو به شما ميرفت. بنابراین، مذاكرات زيادی بر سر اين موضوع بين آمريكا و تركيه آغاز و درنتیجه تركيه حاضرشده است تا بهتنهایی حفاظت از ميدان هوايی كابل را به عهده بگيرد. اين موضوع احتمالاً از فشار امريكا بر تركيه بر سر خريد سامانه اس 400 از روسيه كاسته و يا امتيازهای ديگری در منطقه برای تركيه به ارمغان خواهد آورد. آزمايش ديشب سامانه تسليحاتی دفاع پايين در ميدان هوايی كابل، مقدمهای بر حضور نظامی تركيه در اين فرودگاه محسوب ميشود.
اما مخالفت طالبان با حضور نظامی تركيه در افغانستان موضوعی است كه همچنان پابرجا است. تا اينجای كار طالبان حضور تركيه در افغانستان را رد كرده است. اين كشور بهطور سنتی روابط بسيار نيكی با ترکتباران افغانستان و بهویژه ژنرال دوستم داشته و اين مسئله نيز از چشم طالبان دور نمانده است. سؤال اينجا است تركيه با اين موضوع يعنی مخالفت طالبان چگونه كنار خواهد آمد؟ آیا طالبان عملا مانعی برای حضور اين كشور در افغانستان خواهند بود؟
به نظر ميرسد كه مخالفت طالبان با حضور تركيه در كابل بيشتر نمايشي است. طالبان در عمل تهديدی عليه حضور اين كشور در كابل از خود بروز نخواهند داد. تركيه هم به خاطر كاستن از تنش بيشتر، تأکید كرده است كه حضور آنها محدود به حفاظت از ميدان هوايی كابل بوده و اين كشور در هيچ درگيری موجود در افغانستان شركت نخواهند كرد. از سوی ديگر، پخش شدن فيلمهايی از سوی اردوی افغانستان و استفاده از پهپادهای انتحاری دقيق و احتمالاً ساخت تركيه عليه افراد اين گروه، میتواند هشداری برای طالبان باشد. آنكارا درزمینهٔ صنايع هوايی هدايت از راه دور، جايگاهی در جهان برايش خودش دستوپا كرده است.
موضوع ديگر، روابط بسيار خوب نظامی بين تركيه و پاكستان است كه اخیراً در قالب تجهيز نيروهای دريايی و هوايی پاكستان از سوی شركتهای نظامی تركی آغازشده است. چندی پيش رزمايش مشتركی نيز در ايالت خيبرپختونخواه با شركت نيروهای تركی و پاكستانی انجام شد. تركيه هماکنون دست به ارتقای زیردریاییهای پاكستان زده است تا آنها را در مقابل نيروی دريايی هندوستان مؤثر و روزآمد كند. از سوی ديگر، تركيه در بخش نيروی هوايی هم پاكستان كمكهای فنی ميكند. هماکنون قرارداد خريد دهها فروند چرخبال نظامی تهاجمی، ساخت چندين كشتی جنگی و نفربرهای زرهی تركی بين تركيه و پاكستان امضاشده است. دیدوبازدیدهای اخير جنرال قمر باجوا و اميد دوندار فرمانده نيروهای زمينی ارتش تركيه در اسلامآباد، در همين راستا ميتواند باشد.
با توجه به گسترش رو به رشد روابط نظامی و امنيتی پاكستان و تركيه و نفوذ بسيار زياد پاكستان بر گروه طالبان، امكان ندارد كه تركيه حمايت بدون ضمانت پاكستان اقدام به حضور نظامی در افغانستان كرده باشد. روابط نزديك تركيه و قطر و حضور طالبان در دوحه را هم نبايد ازنظر دور داشت. بنابراین طالبان، در مورد حضور تركيه فقط به لفاظی خواهد پرداخت و پاكستان هیچگاه به اين گروه اجازه حملهبر منافع تركيه در افغانستان را نخواهد داد. از طرف ديگر، با توجه به جايگاه تركيه در ميان مردم افغانستان و نفوذ گسترده اين كشور در ميان جامعه ترکتباران افغانستان، حمله بر سربازان ترك برای خود طالبان هم بدون پيامد نخواهد بود.
