فساد بهویژه فساد در ردههای مقامات حکومتی در دولت افغانستان مناسبات پیدا و پنهان دارد. متاسفانه این مناسبات پیدا و پنهان فساد در درون نظام یکی از عوامل عمدهی مشکل حکومتداری در افغانستان است. مردم و کشورهای خارجی بنابه فساد گسترده در دولت افغانستان به حکومت بی اعتماد شدهاند. اگرچه کشورهای خارجی بار بار به حکومت افغانستان هشدار دادهاند که کمک کشورهای خارجی به دولت افغانستان بستگی به مبارزهی حکومت با فساد دارد. اما روز تا روز فساد در درون دولت افغانستان بیشتر میشود. زیرا حکومت با فساد برخورد همگانی و جدی ندارد، بلکه برخورد گرینشی، مصلحتی و تبلیغاتی دارد.
اگر از بحث مناسبات پنهان فساد در دولت افغانستان بگذریم، به چند مناسبت پیدای فساد در این اواخر اشاره کنیم، متوجهی عدم جدیت حکومت در قبال فساد میشویم. در شرایط دشوار و سخت بیماری کرونا دستگاههای تنفسی به پاکستان قاچاق شد. رویا رحمانی سفیر افغانستان در امریکا برای ساختن چند متر دیوار بیشتر از یک و نیم میلیون دالر هزینه گزارش داده است. رییس عمومی ادارهی استندرد ملی 100 هزار دالر امریکایی رشوت گرفته است. مکتبهای خیالی فاروق وردک زبانزد خاص و عام شد. از سازمانهای غیر انتفاعی خیالی اکلیل حکیمی همه خبر است. خبر فساد در تدارکات و وزارت مالیه همیشه داغ است. دهها مورد را دیگر نیز میتوان در فهرست فساد افزود.
فساد کم یا زیاد در کشورها رخ میدهد. اما مهم برخورد حکومتها نسبت به فساد است. حکومت افغانستان بهخصوص حکومت اشرف غنی در شعار مبارزهی علیهِ فساد، جایگاه خود را در خط مقدم مبارزه با فساد تعریف کرده است. متاسفانه در حکومت اشرف غنی فقط برای مبارزه با فساد شعار داده شده است. شعار مبارزه با فساد در حکومت افغانستان دو قربانی داشته است. شیرخان فرنود در شعار مبارزه با فساد بانکداری قربانی شد. وحیدی وزیر مخابرات در شعار مبارزه با فساد با مقامات دولتی قربانی شد. درحالیکه در فساد کابل بانک خیلیها نقش داشتند که نقش آنها نادیده گرفته شد. همینطور در فساد در وزارتهای افغانستان خیلی از وزیران فساد آشکار در کارنامهی خود داشتند، فسادها آنها درنظر گرفته نشد؛ فقط شعار فساد بر وحیدی تطبیق شد. محکمهی وحیدی و شیرخان بیشتر برخورد گزینشی حکومت با فساد برای تبلیغ مبارزه علیهِ فساد بود.
از اینکه چرا فاروق وردک محکمه نشد، چرا اکلیل حکیمی محکمه نشد و از دهها چرای دیگر در بارهی فساد میگذریم، فقط به چند مورد فساد پیدا و آشکار پسین اشاره میکنیم. حسابدهی حکومت در قبال چگونگی هزینهی کمکهای خارجی برای بیماری کرونا روشن نیست. خیلیها دربارهی چگونگی توزیع نان خشک توسط شهرداری مشکوک استند و انتقاد دارند که در این توزیع فساد صورت میگیرد. حکومت در قبال قاچاق دستگاههای تنفسی سکوت کرد. باید مقامات وزرات صحت عامه به پاسخگویی وادار میشدند و از مقامات وزارت صحت عامه تحقیق صورت میگرفت. این کار نشد. رویا رحمانی برای ساختن چند متر دیوار بیش از یک و نیم میلیون دالر مصرف کرده است. این فساد رسانهای شد اما حکومت در قبال این فساد سکوت کرده است. دیده شود حکومت نسبت به فساد رییس عمومی ادارهی ملی استندرد چگونه برخورد خواهد کرد.
واقعیت این استکه فساد در دولت افغانستان سازماندهی شده صورت میگیرد. فساد هر روز در مناسبات پنهان خود گسترده میشود. آنچه را که ما از فساد در دولت افغانستان میبینم به یخ شناوری در بحر میماند که یک قسمت از چهار قسمت آن دیده میشود اما سه قسمت آن زیر آب است. نسبت به یک قسمت آشکار فساد نیز در حکومت افغانستان گزینشی، مصلحتی و تبلیغاتی برخورد میشود. گزینشی به این معنا که اراده در حکومت برای مبازره با فساد وجود ندارد. مبارزه با فساد بنابه شرایط، موردی گزینش میشود. این گزینش به اساس مصلحت مقطعی حکومت صورت میگیرد تا تبلیغ صورت بگیرد که حکومت با فساد و مقامات فاسد مبارزه میکند.
وقتیکه کشورهای خارجی از فساد گسترده در دولت افغانستان انتقاد کردند، حکومت وحیدی وزیر مخابرات را برای فساد محکمه کرد. محکمهی وحیدی در آن تاریخ، مصرف تبلیغاتی داشت اینکه حکومت حتا در سطح وزارت با فساد مبارزه میکند. حکومت از محکمهی وحیدی استفادهی تبلیغاتی کرد اما سرانجام علیهِ وحیدی سندی ارایه نتوانست که نشان بدهد وحیدی فساد کرده است. مقاماتی که آشکارا فساد کرده بودند به محکمه کشانده نشدند، حتا از طرف حکومت تقدیر شدند.
این گونه برخورد حکومت نسبت به فساد، دولتداری را از اساس و بنیاد در افغانستان دچار چالش کرده و دچار چالش میکند. دولت ضعیف فعلی افغانستان نتیجهی فساد گسترده در حکومت است. اگر حکومت نسبت به فساد طبق منفعت ملی دولت افغانستان برخورد میکرد، امروز دولتداری از اساس و بنیاد رو به رو به چالش نمیشد. متاسفانه فساد در حکومت افغانستان سازماندهی شده صورت میگیرد. کسانیکه فساد را در حکومت سازماندهی و مدیریت میکنند، فساد برای آنها موفقیت، غنیمت و دستاورد تلقی میشود. تعدادی که بیرون از گروهِ تصمیمگیرندگان سازماندهی فساد استند اما میخواهند از سازماندهندگان فساد تقلید کنند و آنها نیز بخورند و بگیرند و ببرند؛ ممکن این گونه افراد بهعنوان فاسد گرفتار شوند. حتا با فساد این گروه نیز در حکومت افغانستان گزینشی و مصلحتی برخورد میشود.
