کار رسانهیی در افغانستان مشکلات تاریخی مخصوص به خود را دارد که در دورهی طالبان کار رسانهیی تقریبا به صورت کامل ممنوع میشود، از جمله فعالیت رسانههای دیداری. فقط چند رسانهی غیر دیداری که متعلق به امارت اسلامی (دولت طالبان) بود، طبق شرایط طالبان فعالیت میکردند.هر گونه ابراز نظر خلاف دیدگاه مذهبی طالبان از نظر امارت اسلامی جرم پنداشته میشد.
بنابراین به آنچه که در این یادداشت «کار رسانه رسانهیی در افغانستان» گفته میشود، در واقع اشاره به کار رسانهیی پسا بن و به دورهی کنونی دارد. حقیقت این است که در تاریخ معاصر افغانستان یکی از ویژگیهای دورهی فعلی حضور تعدد و تنوع رسانههای شنیداری، دیداری، چاپی و مجازی (اینترنتی) در این دوره است. در هیچ دورهی سیاسییی در افغانستان این همه رسانه فعال نبوده است.
اینکه در این دوره این همه تعدد و تنوع فعالیت رسانهیی در افغانستان داریم، از یک طرف به تحول شرایط جهانی فعالیت رسانهیی و از طرف دیگر به حضور کشورهای غربی و امریکا در افغانستان ارتباط میگیرد. منظور از تحولات شرایط جهانی فعالیت رسانهیی این است که اینترنت و فعالیت مجازی چشمانداز انسان را به فعالیت رسانهیی تغییر داده است. زیرا میتوان در یوتیوب و سایر شبکههای اینترنتی فعالیت رسانهیی دیداری، شنیداری و نوشتاری انجام داد و طبق وسعت فضای مجازی مخاطب جهانی جذب کرد.
با وصف تحولاتی فعالیت رسانهیی در جهان، حکومتها میتوانند اقداماتی را برای سانسور، محدود کردن و بستهکردن تعدادی از شبکههای انترنتی و رسانهیی انجام بدهند. مثلا اگر امارت طالبان حاکم میبود، طبعا با وصف تحول فعالیت رسانهیی اینترنتی، این همه تعدد و تنوع فعالیت رسانهیی در افغانستان نمیداشتیم.
اگرچه در دورهی کنونی، آزادی کار رسانهیی نسبت به دورههای گذشته بی پیشینه است، با اینهم فعالیتهای رسانهیی در افغانستان مشکلات خود را دارد. زیرا تعدادی از رسانهها وابستگی شدیدی به تمویل منابع مالی دارند. یعنی نتوانستند بنابه فعالیت رسانهیی و ایجاد درامد از طریق فعالیت رسانهیی سر پای خود بایستند. درصورتیکه منبع تمویل مالی رسانه، تمویل خود را از رسانه قطع کند، کار رسانه متوقف میشود. رسانههاییکه وابستگی شدید مالی به منابع تمویلکننده دارند، این رسانهها فعالیت مقطعی دارند، طبق شرایط فعالیت یک ساله یا دو ساله انجام میدهند و از دور خارج میشوند.
برای اینکه رسانهها بتوانند به استقلال فعالیت رسانهیی برسند، باید بنابه فعالیت رسانهیی خود منابع مالی خود را تامین کنند. اما حقیقت این استکه تامین منابع مالی بنابه شرایط بازار کار رسانهیی در افغانستان چندان آسان نیست. زیرا بازار کار رسانهیی در افغانستان مانند کشورهای جهان فراهم نیست. با آنکه وضعیت بازار کار رسانهیی در افغانستان از نظر تامین درآمد مالی چندان خوب نیست، اما تعدادی از رسانهها توانستهاند بنابه فعالیت رسانهیی ایجاد درامد مالی کنند. رسانههایکه نمیتوانند درآمد و شرایط مالی خود را تامین کنند، معمولا وابسته میمانند.
در افغانستان رسانههای دولتی و رسانههای غیر دولتی داریم. منابع مالی رسانههای دولتی معلوم استکه از طرف دولت تامین میشود. در بین رسانههای غیر دولتی، رسانههای وابسته و غیر وابسته داریم. رسانههای غیر وابسته، رسانههای استند که نسبتا از زیر بار هزینهی مالی خود بنابه فعالیت رسانهیی برآمدهاند. اما رسانههای وابسته بنابه فعالیت رسانهیی از زیر بار هزینهی مالی خود برنیامدهاند؛ بنابه شرایط مالی خود وابسته ماندهاند. حتا میتوان گفت تعدادی از صاحب امتیازها و موسسان رسانهها قصد شان از فعالیت رسانه، قصد کار رسانهیی به معنای واقعی فعالیت رسانهیی نیست، بلکه قصد شان از ایجاد رسانه تامین درآمد مالی به اساس معامله با نهادهای دولتی و بینالمللی برای تبلیغ موضوعات و مسایل خاصی است. بنابراین چنین رسانههایی اساسا و ذاتا وابسته استند. تعدادی از رسانههای غیر دولتی ما در واقع به اساس معاملهی مالی بین نهادهای دولتی و بینالمللی به وجود آمدهاند. چند سال پیش بحث روابط برخی از روزنامههای افغانستان با نهادهای دولتی از جمله با ریاست امنیت ملی، شورای امنیت و… مطرح شد.
تعدادی از رسانههای غیر دولتی را میتوان رسانههای فصلی نام گذاشتکه در دورههای انتخابات ریاستجمهوری و… ایجاد میشوند. پول مشخصی از یک نامزد ریاستجمهوری میگیرند و برای مدتی فعالیت رسانهیی میکنند. تعدادی از رسانههای غیر دولتی ما از جمله چند خبرگزاری که من نام آنها را نمیگیرم، فقط بنام وجود دارند. حتا در هفته یک خبر، گزارش یا مقاله نشر نمیکنند.
در این میان استند تعدادی از رسانهها که به صورت پیگیر و مستمر فعالیت رسانهیی میکنند. یکی از رسانههاییکه در این یک دهه فعالیت پیگیر و مستمر رسانهیی میکند، خبرگزاری خامه است. یک ده کار رسانهیی طبعا به مدیریت درست و حسابشده نیاز دارد. اگر مدیریت درست و حسابشده برای فعالیت یک رسانه وجود نداشته باشد، نمیتواند ده سال دوام بیارد. من در این ده سال یکی از کسانی بودهام که از اطلاعرسانی و تحلیلهای فعالیت رسانهیی خبرگزاری خامه استفاده کردهام و برای دریافت اطلاعات از وضعیت روزانهی کشور چند بار در روز به سایت خبرگزاری خامه سر میزنم.
خبرگزاری خامه در اطلاعرسانی خبری فعالیت خوبی دارد. لحظه به لحظه از رویدادها در سراسر کشور خبر ارایه میکند. در ضمن ارایهی رویدادهای خبری، وضعیت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را تحلیل نیز میکند. یادداشتهای تحلیلی برای هر رسانهیی مهم است؛ زیرا به رسانه فراتر از یک رسانهی محض خبری، اعتبار میبخشد.
بنابه همین فعالیت مستمر استکه خبرگزاری خامه در بین رسانههای داخلی و ملی طبق بررسی موسسهی جهانی الکسا امتیاز نخست را میگیرد. امتیاز نخست خبرگزاری خامه برای این استکه سایت آن بیشترین بازدیدکننده را داشته است. طبعا داشتن بیشترین بازدیدکننده در صورتی به دست میآید که یک رسانه بیشترین فعالیت رسانهیی را داشته باشد.
خامهپرس به صورت 24 ساعته بیشترین اطلاعرسانی به دو زبان ملی (فارسی و پشتو) و به یک زبان بینالمللی (انگلیسی) دارد. این اطلاعرسانی موجب شده استکه مردم به اطلاعرسانی این خبرگزاری اعتماد کند و برای دریافت اطلاعات از رویدادهای افغانستان و جهان به این رسانه سر بزنند. این یک ده فعالیت رسانهیی خامهپرس میتواند برای این خبرگزاری یک دورهی تاریخی باشد؛ یک دورهی تاریخیکه این خبرگزاری با استفاده از این یک دهه تجربه بتواند جایگاه اطلاعرسانی خود را از هر جهت در عرصهی ملی و بینالمللی، بیشتر از آنچهکه جایگاه دارد، اعتبار ببخشد.
