اصطلاح بز کشی ازدو واژه «بز» و «کش» ترکیب و با اضافه نمودن «ی» نسبتی به بزکشی تبدیل شده است؛ یعنی بزی که میان دو گروه یا دو جانب و یا دو رقیب کش می شود.

بزکشی یکی از بازی ها و ورزش های ملی مردمان ما است که از روزگاران بسیاردور در کشور ما رواج داشته وبا سه واژه آریا، اس‍پ و باختر پیوند استوار دارد.

در نخست تربیه و پرورش اسپ در باختر رواج یافت، به دنبال آن سوارکاران ماهر با حمله های برق آسا و دسته جمعی به پیکاربادشمنان خویش رفتند، چنانکه مظاهر آن را در نبردهای سوارکاران باختری علیه سپاهیان مقدونی و سایر دشمنان آنها در دوره های متعدد می توان به جستجو گرفت.

سوارکاران باختری برای اینکه همواره آماده نبرد و سوارکاری باشند در زمان صلح نیز به تمرین و مانور مبادرت می روزیدند و به جای دشمنان خویش از نعش حیوانی را از نقطه معیینی به نقطه دیگر می بردند و برای این که توانایی و مهارت خود را بهتر به نمایش بگذارند؛ به صورت دسته جمعی این گونه تمرینات را انجام می دادند.

سرانجام این مشق و تمرین ها جایش را به یک بازی جالب و دلچسپ تغییرداده وبزکشی به عنوان یکی از ورزش  های ملی مردمان ما مبدل گردید.

امروزه نیز تمام موفقیت سوارکاران در بزکشی شامل عبور از سه مرحله (گرفتن نعش،انتقال آن ازجمع سایر سوارکاران و رسانیدن آن به نقطه معین(دایره حلال) می باشد.

چاپ اندازان یا پهلوانانی می توانند وارد این بازی گردند که از تجربه چندین ساله پهلوانی و قوت بازو و پنجه بیشتری برخوردار باشند.

فاتح بزکشی، پهلوانی می باشد که بز یا گوساله را با عبور از پهنای میدان به دایره حلال برساند. به همان گونه که پهلوانان و چاپ اندازان باید از مهارت های پهلوانی و قوت بازو و پنجه برخوردار باشند، اسپ های بزکش نیزباید به صورت بسیار دقیق پرورش داده شوند.

به صورت عنعنوی مسابقه های بزکشی در باختر، بیشتر در نیمه دوم سال و فصل زمستان راه اندازی میشد؛ زیرا در تابستان اسپ ها را به گله می فرستند، به نحوی که اسپ ها  را درماه میزان تحت تمرین قرارمی دهند و درماه عقرب این تمرینات بیشتر می شود. درجریان ماه های قوس تا حمل بازیها راه اندازی می شود. در شمال کشور میدان های معروفی چون دشت شادیان در مزارشریف و جم قلعه در کندز از محلات همیشه گی بزکشی بوده اند و در سایر ولسوالی ها و مراکز ولایات بدخشان، تخار، کندز، سمنگان، بلخ، جوزجان، فاریاب و برخی دیگر از ولایات نیز همه ساله این مسابقات راه اندازی می شود.

معمولا میدان بزکشی مربع شکل می باشد که هر ضلع آن ۳۵۰متر طول دارد و درداخل این مربع در حالی که یک حاشیه به طول ۲۵ متر گذاشته می شود مربع دیگر که هر ضلع آن ۳۰۰ متر طول می داشته باشد کشیده می شود.

درمسابقه های معروفتر، به جای بز از گوساله نیز استفاده می شود و وزن گوساله باید از پنج تا هفت سیر تجاوز نکند.

به صورت معمول گوساله یا بز را یک روز قبل از مسابقه حلال (ذبح) می کنند و برای این که پوستش سخت شود آن را برای مدت ۲۴ ساعت در داخل آب می گذارند.

زمانی که به عنوان یک خبرنگار برای تهیه گزارش از این بازی دلچسپ به یکی از میدانهای بزکشی در شهرمزارشریف رفتم، تماشاگران پرشماری را در آنجا به مشاهده گرفتم که مشتاقانه برای حمایت از تیم ها و پهلوانان گرد آمده بودند.

جسارت، دلیری و استواری چاپ اندازان هربیننده یی را به وجد می آورد و در این میان هنرنمایی آوازخوانان محلی که برای پهلوانان برنده و موفق، با ذکر نام آنها سرود سرمی دهند  حال و هوای خاص تری به این ورزش بخشیده و این ورزش باستانی  وپرجاذبه را دیدنی تر می سازد.

سراج‌الدین انتظار/مزارشریف