با آنکه نشست مستقیم بین نمایندهگان دولت جمهوری اسلامی افغانستان و گروه طالبان با حمایت یک شماری زیاد از دولتهای جهان به امید رسیدن به یک صلح سرتاسری در افغانستان حدود بیش از 40 روز پیش در دوحه قطر برگزار گردید؛ اما هنوز که هنوز است هردو طرف روی طرزالعمل مذاکرات به توافق نرسیده و نبرد ها نیز به مراتب در این مدت زمانی بین نیروهای دولتی و طالبان با گرفتن قربانی کمسابقه هم از نظامیان و غیر نظامیان در ولایتهای افغانستان افزایش یافته که این عملا از یک سو شهروندان، دولت افغانستان و کشورهای حمایت کننده را به صلح ناامید و از سوی دیگر روند صلح را دشوارتر و پیچیدهتر ساختهاست؛ اما با وجود این همه دشواریها و مشکلات فراروی روند صلح میتوان آنچه در دوحه قطر بین نماینده دولت افغانستان و گروه طالبان میگذرد، امید داشت؟
روند صلح افغانستان و بازیگران منطقهیی و جهانی
جنگ و صلح افغانستان از دیر زمانیست سر زبانهای قدرتهای جهان و منطقه مانند: امریکا، روسیه، انگلستان، آلمان، هند، پاکستان، چین، ایران، کشورهای عربی، اتحادیهها و سازمانهای جهانی بوده واست و در این روزها با آغاز نشست رودرو میان نمایندهگان دولت افغانستان و گروه طالبان بیشتر از پیش گردیدهاست. از آنجا که این کشورها از جمله بازیگران اصلی در روند صلح افغانستان به حساب میآیند، هر کدام میخواهد به نحوی مداخلههای خود را ( مثبت و یا هم منفی) در آنچه در روند صلح بین دولت کابل و گروه طالبان و تحولاتی که در افغانستان بوجود میآید، داشته باشد.
افغانستان که روند صلحش از چندی بدینسو در یک مقطع مهم تاریخی رسیده و نیاز به پشتیبانی سیاسی همسایهگانش ( که یک شمار شان مانند پاکستان و ایران از سوی برخی کشورها متهم به حمایت از مخالفان ضد دولتی مانند گروه طالبان، شبکۀ حقانی و گروه داعش اند) و بازیگران اصلی روند صلح کشور دارد، نیز در تلاش است تا از یک طرف حمایت صادقانۀ آنان را بهخاطر حمایت از روند صلح کشور به دست آرد و از طرف دیگر خواستهای آنان را از دولت کابل بشنود که سفر عبدالله عبدالله، رییس شورای عالی مصالحه افغانستان به تهران و اسلامآباد و در آینده نزدیک به ازبکستان از نمونههای بارز آن میتوان نام برد.
هرچند عبدالله عبدالله، رییس شورای عالی مصالحه سفرهایش را پس از دیدار با مقامهای ارشد کشورهای همسایه ثمربخش توصیف نموده؛ اما هنوز هم این دیدوبازدیدها پرثمر واقع نشده و گرۀ کور روند صلح افغانستان نه تنها که باز نشد بلکه پیچیدهتر نیز گردید و آنچه در دوحۀ قطر بین هیئتهای مذاکره کننده دولت و گروه طالبان میگذرد، امیدوار کننده نیست؛ زیرا جنگ شدت گرفته، خشونتها در سراسر افغانستان افزایش یافته و حتی مذاکرهکنندهگان در حدود بیشتر از چهل روز قادر نشدند تا روی طرزالعمل مذاکرات به توافق برسند.
اما آنچه در این میان به آن ضرورت احساس میشود، مداخله جدی ایالات متحده امریکا در روند صلح افغانستان و بازیگران منطقهیی و تحت فشار قراردادن گروه طالبان است؛ آنچه در این روزها کمرنگتر دیده میشود؛ زیرا امریکا یک طرف اصلی جنگ افغانستان است و گروه طالبان نیز در نشستهایشان با هیئت دولت افغانستان تاکید بر تطبیق موافقتنامهیی نموده که بین آنان و مقامهای امریکایی به امضا رسیده؛ چیزی که دولت افغانستان آنرا نمیپذیرد.
ایالات متحده امریکا که در یک قدمی انتخابات ریاست جمهوری قراردارد و درروزها اخیر، نامزدان ریاست جمهوری بیشترین زمان شان را در کارزارهای انتخاباتی به سر میبرند، هیچ یک از آنان نه دونالد ترامپ که در حال حاضر رییس جمهور امریکا است و نه هم جوبایدن، نامزد دیموکراتها در انتخابات پیشرو، در هیچ یک از گفتوگوهای اخیرش از آنچه در روند صلح افغانستان میگذرد یاد نکرد که به باور برخیها نشانگرآنست تا مقامهای افغان باید مشکلات شان را، خود شان با گروه طالبان حل نمایند. در عین زمان شماری هم به این باروند که این کمرنگی اخیر مقامهای امریکایی در مقابل روند صلح افغانستان، تاثیر جدی براین روند داشتهاست.
آنچه در این روزها بر فضای سیاسی و جنگی کشور میگذرد، برای هیچ شهروند کشور قابل قبول نیست؛ زیرا وضعیت شهر و شاهراهها به مراتب ناامنتر شده، درحالیکه شهروندان کشور آرزو داشتند تا با آغاز نشست بین افغانان در دوحه قطر، سطح خشونت در کشور به شکل چشمگیری کاهش یابد و هرچه زودتر هر دو طرف آتشبس دایمی را اعلام نموده و روی ساختار دولت آینده با حفظ ارزشهای 20 سال اخیر که هرکس خود را در آن شامل ببیند، کار کنند؛ آرزویی که تا هنوز برآورده نشده و بر عکس سطح خشونتها در مرکز و ولایتها به شکل بیسابقهیی افزایش یافته که روند صلح را دشوارترساختهاست.
افزایش نبردها هنگام با ادامه روند صلح و افزایش کم سابقهیی آمار قربانیان از جنگ
از آغاز نشست مستقیم بین نمایندهگان دولت افغانستان و گروه طالبان تا کنون نه تنها که دامنۀ جنگ بین نیروهای دولتی و طالبان کاهش نیافت؛ بلکه سطح خشونتها نسبت به گذشته افزایش یافت. به اساس گفتههای دولت و نهادهای امنیتی افغانستان در حال حاضر نبردهای شدید در 26 ولایت کشور جریان دارد که قربانی کمسابقهیی هم از هر دو طرف جنگ و هم از غیر نظامیان گرفته؛ اما افزایش حملههای گروه طالبان در این مقطع زمانی به چه مفهومیاست.
سازمان عفو بین الملل به تازهگی ماه روان سال جاری را مرگبارترین ماه در مقایسه با سالهای گذشته برای غیر نظامیان اعلام کرد که عامل بیشتر آن طرفهای درگیر جنگ گفته شده و از سوی دیگر جنگ جاری در کشور باعث شده تا صدها هزار تن در سراسر افغانستان بیخانمان گردند؛ این درحالیست که هییئتهای مذاکره دولت و گروه طالبان روی کار شیوۀ آغاز مذاکرات کار میکنند و امیدها بر این بود که با آغاز نخستین نشست رودرو حدود بیشتر از چهل روز قبل، سطح خشونتها و تلفات شهروندان به مراتب کاهش بیابند و هر دو طرف یک به یک آتشبس دایمی و یاهم کوتاه مدت دست یابند.
اما برعکس، جنگجویان گروه طالبان در این فاصله زمانی، بر بیشتر از 25 ولایت کشور حمله کردند، پاسگاههای نیروهای دولتی را سقوط دادند و خشونتهای غیرانسانی را انجام دادند. با این حال دولت افغانستان به این باورست که گروه طالبان با ادامه خشونتها میخواهند که امتیاز بلند را در مذاکرات به دست آروند؛ اما زمانی سرور دانش، معاون دوم ریاست جمهوری گفته بود که وقت آن گذشته تا از میل تفنگ به قدرت برسیم.
ناامیدی مردم نسبت به روند گفتوگوهای صلح
شهروندان کشور با برگزاری نخستین نشست میان افغانان در دوحه قطر به این باوربودند که این نشست میتواند صفحه جدیدی برای کشور باز نماید که در آن سخنی از جنگ و خشونت نه بلکه از صلح و دوستی، امنیت و رفاه اقتصادی و همدیگرپذیری باشد.
هر شهروند کشور با برگزاری این نشست، این امید را در دل میپرورانید که در روزهای آینده آنان خواهد توانستند که بدون ترس و هراس در سراسر کشور سفر نمایند و از مناطق طبیعی کشورشان دیدن نمایند؛ طوری که این تنها امید شهروندان عادی کشور نبوده؛ بلکه مقامهای ارشد حکومتی نیز این آرزو را داشتند. زمانی مقام ارشد حکومتی مانند رییس جمهوری غنی، عبدالله عبدالله و حامد کرزی، رییس جمهور پیشین کشور در نشستی از برنامههای شان از پس از آمدن صلح در کشور گفته بودند.
اما برعکس، این همه آرزوهای شهروندان و مقامهای ارشد حکومتی آهسته آهسته به خاک روبرو شد؛ زیرا در این مدت زمانی سطح خشونت در کشور افزایش یافت و همه روزه یک شمار زیاد از شهروندان کشور در شعله جنگ میسوزد که شهروندان عادی کشور به طور قطع به روند گفتوگوهای صلح بی باور شدهاند.
شهروندان کشور میگویند که در این وضعیت جنگی مذاکره با گروه طالبان مفهومی ندارد؛ زیرا آنان به گفتوگویی اعتقاد ندارند و تنها وسیله پیروزی شان را از طریق سلاح میدانند. آنان به این باورند که در چنین وضعیتی باید دولت افغانستان نیز جواب گروههای هراس را از میل تفنگ دهد.
نویسنده: رازالدین برلاس دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد روزنامهنگاری
