ارگ ریاست جمهوری روز دوشنبه در صفحه رسمی اش از بازدید رئیس جمهور و بانوی اول از موترهای ساخت شرکت داخلی تحت مدیریت محمد امین نور مطلبی را نگاشته و عکسهایی را هم از این موترها در فضای داخل ارگ نشر کرده است. در عکس ردیفی از موترهای این شرکت دیده می شود. به طور معمول شرکتهای تولید کننده محصولات خود را در کارخانه و یا در نمایشگاه اختصاصی خود رونمایی کرده و برای محصولات خود بازاریابی می کنند، اما این شرکت به طور غیر معمول، محصولاتش را برای اولین بار در ارگ ریاست جمهوری افغانستان به نمایش در آورده است. 

به نقل از صفحه ارگ ریاست جمهوری افغانستان، مدیر شرکت سازنده موتر گفته است که قطعات این موترها از خارج از کشور وارد شده ولی طراحی و ساخت بدنۀ آن در افغانستان انجام می شود. رئیس شرکت سازنده این موتر ها فقط به تولید موترهای برقی، پترولی و دیزلی اشاره کرده و توانایی این محصولات در جابجایی 450 کیلوگرم بار سخن گفته است. مشخصات فنی دیگری از این موتر در این اعلامیه ارگ و سخنان مدیر شرکت مونتاژ کننده این موتر ها به میان نیامده است. 

ممکن است که در مورد توانایی های این موتر سوالات زیادی در ذهن مردم خلق شود.مشخصات فنی این موترها چگونه است؟ آیا این موترها به صورت انبوه تولید خواهد شد؟ آیا آنها برای اقلیم کوهستانی افغانستان قابل استفاده خواهند بود؟ این شرکت چقدر توانایی تولید و ارائه خدمات پس از فروش خواهد داشت؟ ایا اصولا چنین موتری در افغانستان قادر به رقابت در بازار خواهد بود؟ این ها سوالاتی است که سعی می شود در این مطلب به آنها پاسخ گفته شود. 

قدرت و توانایی های فنی این موترها

با جستجوی ساده در اینترنت می توان به دهها نوع از این مدل موتر ها در فضای مجازی برخورد که در کشورهای مختلف تحت نامهای گوناگون تولید می شوند.اینجین این موترها عموما توسط باتری های کوچک قابل شارژ تغذیه شده و عموما با یک بار شارژ کردن، شصت تا هشتاد کیلومتر قابلیت حرکت دارند. موترهای متذکره به طور عموم در سطوح صاف قابلیت رفت و آمد داشته و تا نهایت شیب 20 درجه توانایی حرکت دارند. سرعت نهایی این مدل موترها عموما بیشتر از 20 کیلومتر در ساعت نیست. این موترها به طور مشخص برای مکانهای سیاحتی، زیارتی، شهرک‌های کوچک و سازمانهای بزرگ استفاده می گردد. در مکانهای بسته چون میدان‌های هوایی، اماکن زیارتی با فضای بزرگ برای جابجایی زایرین و یا برای حمل و نقل کارگران در کارخانه های بزرگ، از این نوع موترها بسیار استفاده می شود. این موترها به خاطر ایمنی پایین و نداشتن استانداردهای خاص موترهای مسافربری داخل شهری، در کشورهای جهانحق تردد در جاده را نداشته و به آنها اجازه رفت و آمد در داخل شهر داده نمی شود. 

چگونگی تولید و عرضه موتر در جهان

صنعت موتر سازی بعد از صنعت نفت، پردرآمد ترین و سودآور ترین صنعت در جهان است. معمولا کشورهای صنعتی خیلی پیشرفته توانایی ساخت و عرضه و در نهایت حضور در این بازار به شدت رقابتی را دارا اند. شرکتهای زیادی در تاریخ موتر سازی به علت غفلت و عقب ماندن از رقبا از گردونه رقابت خارج شده و ورشکست شده اند. به همین خاطر تنها شرکت هایی می توانند به تولید و سودآوری ادامه بدهند که دانش فنی و خدمات پس از فروش قابل قبولی در بازار ارایه کرده بتوانند.

تولید موتر به صورت کاملا بومی، نیاز به فناوری و زیرساختهای بسیار پیچیده و در کنار آن نیروی انسانی آموزش دیده هزینه های سنگین تحقیق و توسعه دارد. به همین خاطر کشورهای کمی این توانایی را دارند که تمامی قطعات موتر را در داخل خود کشور تولید و به خارج صادر کنند. کشورهای بزرگ صنعتی چون آمریکا‏، آلمان، فرانسه، جاپان، ایتالیا و چند کشور دیگر و از جمله اخیرا چین و هند نیروهای آموزش دیده انسانی و تاسیسات فنی لازم را برای این کار در اختیار دارند و اغلب کشورهای جهان از این توانایی ها بی بهره اند.

معمولا سریع ترین و بی‌درد سر ترین کار واردات موتر به صورت کاملا ساخته شده به کشور است. در این طریق موتر تمامی آزمایشهای کیفی خود را در کارخانه گذرانیده و به صورت آماده در خدمت مشتری قرار می گیرد. 

دومین روش، طریقه CKDیا (Completely Knocked-Down)به معنی کاملا قطعه قطعه است. در این روش قطعات موتر از کشور مبدا به کشور مقصد وارد شده و در آنجا مونتاژ و کیفیت سنجی می شود. روشهای دیگری هم وجود دارد که به خاطر اختصار در این جا ذکر نمی شود. 

ساخت موترهای شرکت امین نور در افغانستان به روش CKDانجام شده و قطعات موتر فقط در افغانستان سرهم شده و به مشتری عرضه می شود. 

موترهای نمایش داده شده در ارگ چه سرنوشتی خواهند داشت؟

آنچه در ارگ به نمایش داده شد، موترهایی هستند که برای کاربران مشخص و در فضاهای محدود ساخته شده و با توجه به محدودیت های آن به نظر نمی رسد که به این زودی ها آنها را در جاده ها شاهد باشیم. نخستین مورد قابل تامل، ایمنی این موتر ها است. معمولا کشورهای جهان برای ورود موتر به بازارهای خودشان استانداردهای سفت و سختی از نظر ایمنی برای موترها در نظر می گیرند. در امریکا و در اروپا موسسه های رسمی وجود دارند که موترها را در شرایط بسیار سخت آزمایش می کنند و در صورت دریافت نمره قبولی به آن موترها اجازه ورود به بازار می دهند. آنچه از ظاهر این موترها بر می آید، این وسایل به هیچ عنوان مناسب رفت و آمد در شهر نیستند و در صورت تصادم، عواقب وحشتناکی در انتظار سرنشینان آن خواهد بود. مساله دیگر اقلیم و جغرافیای خاص افغانستان است. افغانستان کشور کوهستانی بوده و بنا بر این وسایط نقلیه موجود در آن باید با این ویژگی تطابق داشته باشند. بنا بر این توانایی انجین و استهلاک کم قطعات در انتخاب موتر بسیار اهمیت دارد. ظاهرا موترهای ساخته شده در این شرکت وطنی برای جغرافیای افغانستان مناسب نیستند.

موضوع مهم دیگر خدمات پس از فروش و مکانهای مشخص چارج کردن باتری های این موترها است.شرکت سازنده موترها به این موضوع اشاره ای نکرده است و مشخص نیست که آیا این شرکت هزینه ها و توانایی فنی ایجاد این زیر ساخت را دارد یا خیر. مشخص است که بدون ایجاد زیرساخت مناسب خدماتی، کسی به سراغ خرید این موترها نخواهد رفت. 

با توجه به این نکات، به نظر می رسد که نمایش روز دوشنبه در ارگ بیشتر جنبه تبلیغاتی داشته و ساخت این موترها برای مقاصد محدود و سفارش شده، ممکن است توجیه داشته باشد ولی گشت و گذار این موتر ها در افغانستان به خاطر جغرافیای خاص به سختی قابل پیش بینی است. مگر اینکه دولت و مردم ما چشم بر همه مشکلات فنی این موترها ببندند و به هر قیمتی از یک محصول مونتاژ شده در وطن به نام ساخت افغانستان  استفاده کنند.