kblcity-605x320

سید ضیا حسینی

مشاور وزارت امور شهرسازی (نویسنده مسوول – ۰۷۷۴۴۸۹۵۹۶ )

 [email protected]

چکیده

روش تهیه چشم انداز راهبردی و بلند مدت یک شهر که بر اساس آن برنامه اجرایی[1] کوتاه مدت تهیه می شود بسیار مهم و اساسی است .در دهه های اخیر مکاتب و پارادایم های مختلفی در بخش ادبیات شهری بوجود آمده اند که برخی از آنها تاثیرات زیادی بر فضاهای شهری داشته اند. در این میان رویکرد استراتژی توسعه شهری[2]  یکی از مهم ترین این مباحث است.

مدیریت راهبردی اهمیت بالایی در برنامه ریزی شهری دارد.  اين برنامه مدیریتی با تأكيد بر مشاركت دايمي مردم و ترسيم چشم‌انداز براي شهر، از ديگر انواع الگوهاي گذشته برنامه‌ريزي شهري متفاوت است. فراوانی مشكلات و چالش های شهري از يكطرف و شرايط جديد شهرها در قبال جهاني شدن، تغيير رويكرد در برنامه‌ريزي شهري را می طلبد. طرح های ماسترپلانها و جامع کنونی بیشتر از اینکه نقش هدایت کنندگی داشته باشند نقش بازدارندگی را فعلا ایفا کرده اند. استفاده از اين رويكرد جديد در برنامه‌ريزي شهري ایران و افغانستان به عنوان دو کشور همسایه و با شباهت های فرهنگی و اجتماعی  نيز مي‌تواند شهرها را از شرايط كنوني كه با مسائل و مشكلات متعددي مواجه هستند، نجات بخشد. ويژگي خاص استراتژي توسعه شهري تأكيد بر حل مشكلات شهري در چارچوب تصويري شفاف از وضعيت موجود و چشم‌انداز شهر در آينده و مشارکت هر چه بیشتر شهروندان در امور شهر  است. روند کنونی که شهرها یکی پس از یکی دیگر ایجاد می شود فقط تداعی کننده شهرشینی است نه شهرگرایی.مردم نمیدانند که شهر آنها در آینده چه خواهد شد و به چه سویی حرکت می کند.

استراتژی توسعه شهری تا کنون در بیش از ۳۰۰ شهر جهان اجرا شده است. هدف از این مقاله  امكان سنجي اجراي طرح هاي استراتژی توسعه شهری در افغانستان شهر کابل با رویکرد مدیریت راهبردی بر مبنای شرایط کنونی در سیستم مدیریت شهری افغانستان با همکاری وزارت امور شهرسازی افغانستان است.

واژگان كليدي

راهبرد- توسعه شهر برنامه‌ريزي ـ مدیریت استراتژیک ـ توسعه پایدار ـ استراتژی توسعه شهری (CDS )ـ افغانستان

  • مقدمه

گسترش شهرنيشي در جهان به خصوص کشورهای در حال توسعه سبب افزايش استفاده بیش از حد از طبیعت در  شهرها و به تبع آن افزايش توليد آلاينده هاي زيست محيطي شده است. به صورتی كه هم منابع مختلف با محدوديت مواجه هستند و هم كيفيت محيط زيست در شهرها کاهش یافته  است. برنامه‌هاي بخشی و کوتاه مدت  كه براي شهرها تهيه و اجرا مي‌شود تنها قادر به حل مشكلات شهري بصورت موقت هستند.

يكي از اشكالات مهم اين طرح‌ها عدم هماهنگي با يكديگر و محدود شدن دامنه ديد آنها از نظر زماني و مسئله شناسي شهري و همچنین عدم داشتن دید راهیردی است. اين مسائل و تلاش‌هاي برنامه‌ريزان شهري در طول دهه‌هاي اخير براي همراه شدن برنامه‌هاي شهري با تغييرات روزافزون شهري به ظهور الگوي برنامه‌ريزي استراتژيك شهري منجر شد كه برنامه‌هاي راهبردی توسعه شهري در اين بخش‌ قرار مي‌گيرد.

 استراتژي توسعه شهري با هدف کاهش فقر و توسعه پایدار و ارتقای مشارکت و ایجاد حکومت داری خوب شهری  ابزاري براي رشد متعادل در شهرها و مناطق  اطراف آنها است و بهترين گزينه را براي آينده شهر در نظر مي‌گيرد. وقتی که یک شهر را گسترش می دهیم چالش های زیادی را بوجود می آوریم از جمله:

  • چالش تامین آب مور نیاز (شهر کابل و تهران در تامین آب مشکل اساسی دارد)؛
  • مشکل کمبود زمین برای ساخت و ساز ( در حال حاضر در شهر کابل و تهران به دلیل کمبود فضای مناسب بسیار ی از تپه ها، فضای سبز و حتی زمین های دولتی غصب شده و یا بر خلاف ماستر پلان ساخته شده است)؛
  • ساکنین جدید این شهرها در کجا زندگی خواهند کرد ؟؛
  • چالش تامین و تجهیز مکاتب و مدارس جدید و فاصله مناسب با محل زندگی این افراد؛
  • مشکل اساسی جمع آوری و از بین بردن زباله ها و کثافات تولید شده (در شهر تهران روزانه بیش از 8000 تن زباله تولید می شود[3] و در کابل بیش از 4700 تن زباله خارج می شود [4] .سرانه استاندارد جهانی تولید زباله برای هر نفر تقریبا 400 گرم است اما در تهران 2 برابر و کابل حدود 2.5 برابر استاندارد جهانی است. )؛
  • امنیت شهر چگونه تامین خواهد شد ؟ و هزاران چالش دیگر.

جهان در حال توسعه با بحران روبرو است، البته نه بخاطر اینکه برای مشکلات راه حلی وجود ندارد بلکه بیشتر به این خاطر که سیاستگزاران، و دولتمردان چه در کشورهای توسعه یافته و چه در کشورهای در حال توسعه به طور جدی به این چالش های و راه کار آن را بررسی نکرده اند.

با توجه به شرایط سیاسی و اجتماعی و اقتصادی ایران و افغانستان مهاجرت شدیدی از روستاها به شهر وجود دارد و در صورتی که روندهای موجود ادامه یابند، در آینده ساکنین جدید شهرها در زاغه[5] های شلوغ و فاقد استانداردها و خدمات شهری اسکان خواهند یافت. در چنین سکونتگاه هایی عدم دسترسی به آب آشامیدنی سالم و آلوده شدن محیط کودکان به خاطر عدم جمع آوری زباله ، بخشی از جریان روزمره آنان خواهدبود.

 اختلافات شهروندان نه از طریق دادگاه و قاضی بلکه از مکانیزم های غیررسمی، زورمندان  و گاهی خشونت بار رفع و رجوع خواهد شد . بسیاری از زاغه ها در محدوده قانونی شهرها هستند اما  به واسطه مدیریت شهری تحت نفوذ زاغه داران و مافیا حقوق ساکنین به رسمیت شناخته نشده و ناچار خواهند بود جهت تامین خدمات مورد نیاز و رفع حوایج خود به بازارهای موازی و پرهزینه روی آورند.

شهرها ساخته و پرداخته اندیشه بشری و محصول تفکر اوست بنابراین الگوهایی که برای شهرسازی و ساماندهی شهرهای ایجاد می شود نمی تواند معیاری استاندارد برای تمام شهرهای باشد چرا که هر شهر دارای شرایط فرهنگی و اجتماعی و بافت متفاوتی است.

با مطالعه آمار جهاني مشاهده مي شود كه شمار رشد فقر شهري، نابرابري در فرصت ها و درآمد، موجب شده تا در شهرهاي آفريقا، آمريكاي لاتين و آسيا نزديك به سه چهارم از جمعيت شهرنشين در مناطق حاشيه نشين و غير رسمي ساكن باشند؛ كه اغلب مورد بي توجهي و عدم ارائه خدمات لازم از سوي دولت مي باشند. اين چيزي است كه در نقاط مختلف در کابل، كازابلانكا، دارالسلام، لندن، مادريد، و نيويورك و تهران نيز ديده ميشود. در مجموع مي توان گفت كه بسياري از شهرهاي در حال توسعه، به وضوح با آينده اي خطرناك مواجه خواهند شد.

تاریخ استراتژی توسعه شهری  در سال ۱۹۹۱ هنگام بوجود امدن سازمان ائتلاف شهرها بر می گردد. این سازمان با مشارکت “مرکزسکونت های انسانی سازمان ملل متحد”[6]  اسناد رسمی آن را منتشر کرد.

مدیریت راهبردی تصمیم‏ها و اقداماتی است که برای تدوین و اجرای خط مشی‏ها مورد استفاده قرار می‏گیرد تا رابطة بین سازمان و محیط آن به نحوی تنظیم شود که سازمان یا شهرداران قادر به تحقق اهداف خود باشد سازمان‏های بزرگ و کارآمد مثل وزارت شهرسازی و مسکن یا شهرداری‎ها که دارای پروژه های متعدد می‏باشند به سازمان‏های پروژه محور مشهور می‏باشند لذا تصمیمات راهبردی و بنیادی نقش مهمي را در این سازمان‏ها بازی می‏کنند چرا که بدلیل تعدد پروژه‏ها در این سازمان‏ها عدم تصمیم‏گیریهای راهبردی و آینده نگری در آنها باعث شکست در پروژه‏ها و نهایتا تخریب از درون این گونه سازمان‏ها خواهند شد.

تصمیمات راهبردی از نتیجه تحقیقات و پژوهش‏های حال و آینده بدست می‏آیند. استراتژی توسعه شهری را می توان نوعی مدیریت و برنامه ریزی استراتژیک یا راهبردی دانست با ذکر این نکته که بیشتر بر مراحل اجرا و مشارکت هرچه بیشتر شهروندان در روند توسعه شهری تاکید دارد تا تدوین یک استراتژی و راهبرد غیر عملی.

ترکیب استراتژی توسعه شهری با مدیریت و برنامه ریزی استراتژیک (راهبردی) چشم اندازی روشن برای توسعه شهری پایدار به ما خواهد داد. برای مثال می توان به نمونه ای از تجارب برنامه ریزی ساختاری ـ راهبردی به شرح زیر اشاره کرد :

  • برنامه راهبردی سئول در کره جنوبی (۱۹۹۸) با هدف تنظیم برنامه ای مدون برای ساختار مدیریتی شهر؛
  • برنامه رابردی بارسلون (اسپانیا ۱۹۹۰) با هدف بهبود کیفیت زندگی شهروندان و افزایش دایره نفوذ بارسلون در مدیترانه و خدمات رسانی در ابعاد مختلف؛
  • برنامه راهبردی لندن (۱۹۹۸) از طریق استراتژی SDS[7] با هدف تبدیل لندن به پایتخت اروپایی؛
  • طرح راهبردی ـ ساختاری توسعه و عمران تهران (۱۳۸۶) با هدف تهران شهری با هویت اسلامی ـ ایرانی و هوشمند و سرسبز و شاداب. (وزارت مسکن و شهرسازی ۱۳۸۶ :۱)؛
  • برنامه راهبردی استانبول (۱۹۹۸) در قابل هویت بخشی و حفاظت از میراث تاریخی ـ فرهنگی و طبیعی شهر؛
  • برنامه راهبردی دوربان (افریقای جنوبی[8] ۱۹۹۶) با هدف مقابله با بی عدالتی و تبعیض از طریق تدوین اهداف بلند مدت و ایجاد شیوه هایی برای دستیابی به اهداف کوتاه مدت[9] .
  • روش تحقیق

 در این مقاله ابتدا با استفاده از مطالعات اسنادي و کتابخانه اي، مبانی نظري مرتبط با موضوع تحقیق و تعاریف و مفاهیم مورد نیاز بررسی و ارائه گردیده است . سپس با استفاده از مجموعه اي از مطالعات میدانی و کتابخانه اي، و مصاحبه با مردم و مسئولین نسبت به شناسایی مزیت ها و پتانسیل هاي شهر و امکان سنجی اجرای طرح استراتژی توسعه شهری پرداخته شده است.

پیچیدگی سیستم هاي شهري و ناکارامدي و ناتوانی روشهاي سنتی که تنها با ارائه راه حلهاي موضعی و موردي در

تلاش براي رفع مسائل و مشکلات موجود هستند؛ موجب گردیده است تا بسیاري از شهرها در شرایط نابسامانی قرار گرفته و با گسترش بی رویه فقر و شرایط بد اقتصادي مواجه گردند. نیاز به اقدامات آگاهانه و اقدامات قاطع براي رفع کاستی ها و نابسامانیهاي شهري، موجب گردید تا مرکز سکونتگاه هاي انسانی سازمان ملل متحد[10]و نیز بانک جهانی[11]  ، همکاري مشترکی را با عنوان استراتژي توسعه شهر[12] ، جهت بهبود کارایی و ارتقاي سطح مشارکت در مقوله توسعه شهري، آغاز نمایند.  (رفیعیان و شاهین راد، 1387)

راهبرد توسعه شهر را می توان چنین تعریف نمود: ” فرایند آماده سازي تحقق چشم انداز بلند مدت شهر از طریق تهیه برنامه هاي عملی کوتاه و میان مدت براي توسعه پایدار شهر که بر مشارکت فراگیر شهروندان، رشد عادلانه، تعادل زیست محیطی و تقویت رقابت اقتصادي شهر تاکید دارد.. ارتقاء مدیریت شهري، اصلاحات نهادي و مشارکتی نمودن اداره امور به عنوان تنها راه حل نیل به وضعیت مناسب اقتصادي و اجتماعی کلیه شهروندان، از جمله اهدافی است که در قالب راهبرد توسعه شهر قابل پیگیري می باشد” .(بانک توسعه آسیا 2004  [13])

  • پیشینه تحقیق

تا کنون در بیش از ۴۰ کشور دنیا طرح های استراتژی توسعه شهری مطالعه و اجرا شده است.  بانك جهاني نخست در شهرهاي ويتنام؛ سانفرناندو[14]  و هو چي منه[15] و هايفونگ[16], ديپولوگ[17] داپيتان[18] لاپو لاپو[19] ساگاي[20] روكساز[21] اولونگاپو[22] خولنا[23] در اندونزي و داكا در چين، باندونگ[24] در تايلند؛ فولينگ[25] در فيليپين؛ فيتسانولوك[26] در بنگلادش اجرا کرد و  در طول چندين سال گذشته كه استفاده از استراتژي توسعه شهري در شهرها رايج شد، بررسيها. مطالعات گوناگوني درباره فرايند استراتژي توسعه شهري انجام شد كه شناخت خوبي از اين فرايند فراهم كرد و اكنون اتفاق نظر درباره روش شناسي درست استراتژي توسعه شهري وجود دارد (  (Asian Development Bank, 2004:1

همچنین در شهرهای مثل صوفیه بلغارستان (۲۰۰۰) با هدف عضویت در اتحادیه اروپا، عدن در یمن (۲۰۰۱) با هدف کاهش فقر و ارتقای کیفیت زندگی شهدوندان، ژوهانسبورگ در افریقای جنوبی (۲۰۰۲) با هدف توسعه انسانی، امور زیربنایی و خدمات توسعه اقتصادیانجام شده است (شعبانی فرد ۱۳۷۸ ؛ ۵۶۵ : ۵۶۷ ) . در ایران تا کنون در سه شهر بندر انزلی شاهرود و قزوین با همکاری بانک جهانی به صورت آزمایشی در دست تهیه قراردارد (www.mhud.gov.ir) اما در افغانستان تاکنون هیچ تحقیق یا کاری عملی تا کنون انجام نشده است و این مقاله و تحقیق اولین مورد در این زمینه است.

  • ضرورت اجرای طرح

استراتژی توسعه شهری ارزيابی وضع موجود و در نهایت اجرا استراتژی نیست. در اغلب موارد فرآيندهای اين استراتژی تکراری و يا فرايندهای موازی هستند. مراحل مشخص استراتژی توسعه شهری به شرايط و ويژگيهای فرهنگی، سیاسی و اقتصادی و اجتماعی  هر شهر بستگی دارد. در برخی از موارد ايده هایی برای تهيه يک طرح استراتژيک و يا برنامه ريزی وجود دارند که مي شود از اين ابزارها در تهيه استراتژی توسعه شهری استفاده کرد.

به نظر نویسنده اصل موضوع استراتژی توسعه شهری چگونگی اشتراک عموم مردم در پروسه شهرسازی است. تقویت اقتصاد، امنیت خوب، دستیابی به مدیریت و حاکمیت شهری بهبود یافته و دستیابی به رشد اقتصادی و اشتغال فزاینده و در نتیجه آن  کاهش فقر و تداوم آن بدون مشارکت مردم یک شهر امکان پذیر نخواهد بود. در واقع می توان استراتژی توسعه شهری را یک مدیریت استراتژیک در حوزه شهرسازی نامید که با در نظر داشت همه موارد ممکن برای رشد و توسعه شهر یک برنامه عملی و بومی سازی شده به ما می دهد.

در مواردی بررسی و ارزيابی وضع موجود صورت گرفته است ولی برای پيشبرد اين فرايند نياز به هماهنگی بيشتری است. ممکن است برخی از شهرها نياز به استراتژی را تشخيص داده باشند ولی هيچ اقدامی در اين زمينه انجام نداده باشند.

در تمامی اين موارد، تضمين مشارکت همه بهره وران، از مراحل اوليه استراتژی توسعه شهری، بسيار مهم و حياتی است. رهبران مدنی، بخش خصوصی و عمومی و تمامی دست اندکاران و بهره وران بايد از ابتدای فرايند استراتژی توسعه شهری احساس مالکيت کنند، چون تعهدات و منابع آنها برای اجراء لازم بوده و برای موفقيت استراتژی توسعه شهری ضروری است.

با توجه به موارد بالا تلفیق بین دو رشته شهرسازی و مدیریت راهبردی(استراتژیک) برای اتخاذ تصمیم‎های راهبردی در شهر می‎تواند راه‎کارهای مناسبی را برای اداره یک شهر ارائه دهد.

رویکرد کنونی به شهرها بیشتر مکانیکی است و فاقد راحتی و قابلیت تطبیق با شرایط شهروندان را دارد با این تحقیق می‎توان مبحثی نو را در مباحث میان رشته‎ای بوجود آورد که زمینه ایجاد تحقیقات دیگر و مفصلتری را برای ترکیب این دورشته ایجاد کرد.

البته نبايد اين نكته را فراموش كرد كه هنوز استراتژی توسعه شهری در هیچ ‌یک از شهرهای افغانستان اجرا نشده است و هنوز کاری در رابطه با مباحث مربوطه به مدیریت راهبردی و همچنین تلفیق بین این دو رشته نیز انجام نشده است. اما در ایران مطالعات آن در چند شهر انجام شده است.

 به‌دنبال عبور بسیاری از کشورهای در حال توسعه از مرحله مطالعات اولیه شهرسازی از جمله افغانستان و ایران و شرایط خوب بانک جهانی برای پرداخت وام در در مقابل تدوین و به‌کارگیری برنامه استراتژی توسعه شهری و در راستای انتقال دانش  میان کشورها و استفاده از تجارب موفق کشورها این طرح اولین طرح امکان سنجی و اجرای استراتژی توسعه شهری  در کشور افغانستان می‎باشد.

  • ماهيت شهر و برنامه ريزي شهري و مدیریت استراتژیک

نظريه پردازان بزرگي چون كارل ماركس، ديويد هاروي، پيتر هال، ماكس وبر و امانوئل كاستلز در زمينه اهميت مطالعه طبيعت شهرها و تبيين ماهيت برنامه ريزي شهري، ديدگاه و نظريات بسيار مهمي در جهت تشريح ماهيت شهر و برنامه ريزي شهري، از نظريه بازی[27]  را عنوان كرده اند كه در اين ميان، بهره جستن از مهم ترين فصول مشترك آنها محسوب مي شود. به تبعیت از نظریه بازی یکی از قواعد و اصول حاکم بر بازی برنامه ریزی شهری که متاثر از شرایط اقتصادی و سیاسی است(Davis &Whinston,1962,p:72 )

رويكرد استراتژيك صرفاً يك ابزار جديد برنامه ريزي نيست بلكه يك شيوة و به عنوان يك ابزار انعطافپذير، نوين تفكر نيز هست   Wilson, 2000:29)) براساس نيازهاي جامعة محلي حركت ميكند و در مقايسه با رويكرد جامع با مشاركت و همكاري در تهيه و اجراي برنامههاي توسعة همراه است  .(Wu, 2007: 386اين رويكرد به طور شفاف به بخشهاي عمومي و خصوصی برای  تشريك مساعي و همكاري در توسعة زمينة برنامه ريزي فرصت ميدهد.(Steinberg, 2005: 69) در واقع در اين رويكرد تلاشي سازمان يافته جهت اتخاذ تصميمات و مبادرت به اقدامات بنيادي در مورد آينده صورت ميگيرد .برنامه ريزي شهري كه از شرايط اقتصاد سياسي متأثر شده است .

انواع برنامه ریزی

نوع برنامه ریزی کشور ارائه دهنده سال
1 برنامه ریزی اندک افزا آمریکا لیندپلوم 1965
2 برنامه ریزی حمایتی آمریکا داویدف 1965
3 برنامه ریزی عدالت خواه آمریکا 1965
4 برنامه ریزی سیستمی انگلستان چادویک 1965
5 برنامه ریزی راهبردی آمریکا دهه 1960
6 برنامه ریزی فرآیندی انگلستان فالودی 1973
7 برنامه ریزی داد و ستدی آمریکا فریدمن 1972
8 برنامه ریزی پاسخگو انگلستان مک کونل 1981
9 برنامه ریزی دموکراتیک آمریکا فین اشتاین 1985
10 برنامه ریزی مشارکتی انگلستان هیلی دهه 1990
11 برنامه ریزی طراحی محور برای جامعه آمریکا دیوید والترز و لیدابراون 2007

 ( مهدیزاده : 1382 : 12 ) Walters and Brown , 2007

درباره تئوريهاي برنامه ریزی شهری نظرات مختلفی است که در جدول زیر روند تاریخی آن اورده شده است.

 روند تاريخي تئوريهاي برنامه ريزي شهري.

    1900 1950 1960 1970 1970-1980 1980 1990
1 نتیجه طرح کلی

 

 

 

Master Planطرح جامع

Copmrehensive Planطرح اجتماع محور

Comminity Oriented Planطرح توسعه

Development Planطرح راهیردی

Srtategic Planطرح اجرایی و فرآیندی

Action & Process Planضوابط و طرح توسعه2رویکردزیباسازی شهریبرنامه ریزی شهری و منطقویبرنامه ریزی مشارکتیبرنامه ریزی محیطیبرنامه ریزی سیستمیبرنامه ریزی فرآیندیبرنامه ریزی سنتی جدید3تئوریبرنامه ریزی کالبدیبرنامه ریزی جامعبرنامه ریزی اجتماعیبرنامه ریزی اکولوژیکیبرنامه ریزی راهبرد عمومیبرنامه ریزی استراتژیکبرنامه ریزی کالبدی

 

برنامه ریزی استراتژی سعی دارد وجوه بیرونی شهر را معرفی کند. به طور کلی طرح های ساختاری ـ راهبردی بنا بر ماهیت نگرش سیستمی خود در درجه اول به حفظ کلیت شهر و ایجاد تعادل پویا میان روند های اصلی توسعه کالبدی و روندهای اقتصادی ـ احتماعی درازمدت نظر داردو برنامه ریزی برای عرصه های فرعی و جزدی را بر عهده طرح های مشخص و شرایط خاص زمانی و مکانی آنها و اجرای ندریجی واگذار می کند. (مهدیزاده و دیگران ۱۳۸۵ : ۲۵۳ ـ۴۰۱ )

توسعه پایدار شهری

توسعه پایدار نه به معنی توسعه پایدار هر یک از زیرسیستم های اقتصادی اجتماعی یا زیرست محیطی به تنهایی است و نه به معنای افزایش پایداری این زیرسیستم ها در عوض تلاش می کند که رشد اقتصادی بازسازی اکولوژیکی حفاظت زیست محیطی و پیشرفت اجتماعی را متعادل کند و دشواری این چالش آن را به یک نقطه تمرکز عمده تحقیقات در سرتاسر جهان تبدیل نموده است. (باتن[28]۲۰۰۲ و رایلی[29]   ۲۰۰۱)

پیتر هال در خصوص مفهوم توسعه پایدار شهری می نویسد: شکلی از توسعه امروزی که توان توسعه مداوم شهرها و جوامع شهری نسل های آینده را تضمین کند. مشخصات یک شهر پایدار شامل موارد زیر می شود:

۱ـ زندگی پایدار شهری موجد یک شهر زنده؛

۲ـ همبستگی و انسجام شهریور ؛

۳ـ وجود یک اقتصاد وایدار شهری موجد کار و ثروت؛

۴ـ سرپناه پایدار شهری موجد مسکن مناسب و قابل استطاعت برای همه؛

۵ـ مردم سالاری پایدار شهری موجد توانمند سازی حقوق و مرتبه شهروندی؛

۶ـ محیط زیست پایدار شهری موجد متابع حفاظت کننده اجتماع؛(هال و فیفر[30]  ۲۰۰۰).

یکی از ابعاد رویکرد توسعه پايدار شهري، بعد اقتصادي آن است. پايداري اقتصادي به معني برآيند تخصيص بهتر، مديريت موثرتر منابع و همچنين جريان مستمر سرمايه گذاري خصوصي و در واقع توسعة اقتصادي در قالب دولتي است (لقايي و محمدزاده، 137936 ) در واقع توسعة اقتصادي در قالب  رويكرد پايداري، عامل ايجاد شهرهايي با كفايت، رقابتي و پايدار و نيز قابل سكونت است. بدون يك اقتصاد شهري متنوع و پويا، پايداري نه تنها به دست  نخواهد آمد بلكه شهر دچار ركود نيز خواهد شد   (Un, 1997 31)

سياست هاي مسكن در كشورهاي در حال توسعه

جمعیت شهری جهان در سال ۲۰۲۰ به ۴/۴ میلیارد نفر برابر ۶۰ درصد جمعیت جهان خواهد رسید .(UNCHS,1999:2) وتا سال ۲۰۵۰ به بیش از ۷۰ درصد خواهد رسید و در سال ۲۰۶۰ به بیش از ۸۱ درصد(Ibid,2009,p:7)  و تا سال ۲۰۱۵ تعداد کلان شهرها[31] (شهرهای با بیش از ۱۰ میلیون نفر)  به دو برابر یعنی ۲۶ شهر خواهد رسید (World Bank, 1999:25)  با اينكه اتخاذ سياست هاي تأمين مسكن گروه هاي كم درآمد به صورت امروزين آن، پيشينه اي چندان طولاني ندارد، اما شايد بتوان بيانيه رسمي نيكسون در سال 1973 را در زمينة كمك رسمي دولت ايالات متحد در خانه سازي براي خانواده هاي كم درآمد، از نخستين سياست هاي رسمي و دولتي در اين زمينه محسوب كرد  (Mendelson & Quinn,1976 )

گرايش اوليه دولت هاي كشورهاي در حال توسعه عبارت بود از روبه رو شدن غيرمستقيم با سكونت غيررسمي، ساختن مسكن براي ساكنان زاغه ها و جابه جايي آنها، كه اين سياست ها نيز از دهه 1960 ميلادي شكل گرفتند. سياست هاي مذكور عموماً از رويكرد برنامه ريزي شهري سنتي تأثير مي پذيرند كه در آن توسعه و آرايش كالبدي شهرها بر ملاحظات شهروندي و ريخت شناسي ( مورفولوژي) اجتماعي ارجحيت دارد. در دهه 1970 برنامه هاي جديدي به نام طرح هاي زمين يا آماده سازي حداقل زمين نيز رواج يافتند و مورد استقبال قرار گرفتند .

در اواخر دهه 1980 نيز راهبرد توانمندسازي به عنوان راهبرد اصلي براي تأمين مسكن گروه هاي كم درآمد شهري مطرح شد و رسميت جهاني يافت.

اين راهبرد مبتني بر اين اصل است كه دولت ها به جاي ارائه مسكن هاي آماده به گروه های هدف، آنها را از طريق ارائه يارانه هاي كمكي و عرضه مصالح استاندارد، قادر به ساختن و بهبود شرايط مسكوني خود كنند.  (اطهاري، 1382) توسعة پايدار شهري مفهومي است كه از آن به عنوان تنها راه دستيابي به عدالت اجتماعي و ارتقاي كيفيت زندگي براي نسل كنوني و نسلهاي آينده در شهرها نام يكي از ابعاد رويكرد توسعة برده مي شود   (Institute of Australian, 2003: 5)

در رويكردهاي استراتژيك، پرداختن به سه سوال اساسي ضروري است:

1 كجا ميخواهيم باشيم؟ 2 اكنون كجا هستيم؟ و 3 چگونه به آنجا ميخواهيم ؟ 

يكي از گامهاي كليدي در ارزيابي استراتژيك الگوي توسعة شهري، شناخت و تحليل عوامل استراتژيك[32] محيط دروني و بيروني است كه در راستاي دستيابي مطلوب به توانها و ظرفيتهاي توسعة شهري نقش ياريدهنده و يا بر عكس بازدارنده ايفا ميكنند .(Houben et al, 1995 125)

دراكاكسيس اسميت معتقد است كه وضعيت مسكن در شهرهاي كشورهاي در حال توسعه به گونه اي است كه اقدامات دولتي در اين مورد بسيار محدود است و عموماً به فراهم ساختن مسكن گران قيمت و نامناسب برای ساكنان بخش هاي غيررسمي و  كشورهاي غربي گرايش دارند.

حاشيه نشينان در حاشيه سياست هاي تأمين مسكن قرار مي گيرند بررسي سيوم و همكاران نشان مي دهد با اينكه كشورهاي مختلف براي اعمال سياست هاي مسكن ملاحظات متفاوتي را در نظر مي گيرند، اما در كشورهاي در حال توسعه عوامل مهمي چون شرايط اقتصادي، اجتماعي و سياسي در اين فرايند مهم ترين نقش را دارند 2001 )  Sivam et al.,  )

در چين، تبعيت از شرايط جمعيتي و لزوم توجه به محيط زيست باعث شده است كه تأمين مسكن همسو با ملاحظات توسعه پايدار، تكنولوژي مناسب و سازگار توسعه طرح هاي مسكن شهري، به مثابه يك اصل محسوب شود.

 دو سوزا[33] ضمن بحث پيرامون آينده سكونتگاه هاي غيررسمي در برزيل براي حل این مشکل رويكرد عمدتاً مبتني بر راهبرد توانمندسازي است كه در دهه اخير رواج بسياري يافته است (, 2003, 1293 Zhu & Borong) . در همين زمينه پيتر هال[34] در انتقاد از رويكرد جامع، بر ضرورت به كارگيري رويكرد استراتژيك تاكيد ميكند. از نظر وي برنامه ريزي شهري، پيش از پرداختن  به جزئيات به تمركز بر اصول كلي نياز دارد (مهديزاده، 1385:80 )

با توجه به ويژگيهاي رويكرد استراتژيك، اين رويكرد در زمينة پايداري توسعة شهري كه امروزه به عنوان يكي از چالشهاي اساسي شهرهاي دنيا در قرن 21 مطرح ميباشد، از اهميت و جايگاه ويژهاي برخوردار است؛ چرا كه هدف آن، هدايت شهر به سمت منافع بيشتر، كاهش اثرات منفي، ارتقاي كيفيت زندگي شهري و نهايت توسعة پايدار شهري است.(Wellington, 2006 )  از اين رو، در ادبيات مربوط به رويكردهاي استراتژيك همواره بر وجود پيوندي عميق ميان رويكردهاي استراتژيك و پارادايم توسعة پايدارشهري تأكيد ميشود.

به طور کلی مقوله تأمين مسكن در كشورهاي توسعه يافته نه تنها ماهيت متفاوتي دارند بلكه بنا به شرايط اقتصادي، معمولاً مسكن و مستغلات، شرايط پايدارتری دارند . از اين رو تأمين مسكن صرفاً براي طيف خاص و محدودي از جامعه شهري محدود و مطرح مي شود. براي مثال، اين سياست ها در استراليا دو هدف كلي را مدنظر قرار دارند:

نخست تأمين مسكن براي همه مردم و براساس توان مالي آنها؛ و دوم اينكه مسكن مي بايست داراي ابعاد مهمي چون كيفيت، امنيت و طراحي سازگار با ميحط باشد  (عزيزي، 1376:10)

برنامه ريزي شهري مشاركتي محسوب مي شود (رضواني و همكاران، 1388) بي شك اغلب سياست هاي مسكن كشورهاي در حال توسعه عموماً محصول شرايط اقتصاد سياسي آنهاست . از اين رو راهبردهاي تأمين مسكن گروه هاي كم درآمد شهري، گذشته از كاستي هاي مفهوم يا رويكردهاي نامناسبي كه از ، اقتصاد دوگانه شهرها نشأت گرفته اند، يكي از نتايج رويكرد برنامه ريزي شهري سنتي محسوب مي شوند  (اطهاري، 1382:70)

تجارت ها، اتكاي اقتصاد شهري بر بخش خدمات و فقدان منابع مالي كافي و تبعيت اغلب سياست گذاري شهري وشهرداري ها از رويكرد برنامه ريزي شهري سنتي از مهم ترين دلايل اين شرايط محسوب مي شوند.

  • استراتژی توسعه شهری

۶ـ۱ واژه شناسی استراتژی توسعه شهری

سازمان ائتلاف شهرها راهنمای خاصی برای تدوین استراتژی توسعه شهری که به TOR[35] معروف است انتشار داده است.

استراتژی توسعه شهری

فلسفه تدوین استراتژی توسعه شهری برطرف کردن بحران های مسایل شهری کشورهای در حال توسعه است. همچنین  ارتقاء کیفیت زندگی یا  فقرزدائی  رابطه بسیار نزدیکی با مسئله استراتژی توسعه شهری دارد.  نکته ویژه ای که در باره استراتژی تئسعه شهری مورد تاکید قرار گرفته است توجه به اجرا  و نه تدوین  سند به عنوان هدف نهایی بوده است.

بر اساس گزارش چالش شهری[36]  جمعیت شهری جهان در طی یک نسل به دو میلیارد نفر افزوده خواهد شد که ۹۸ درصد آن مربوطه به کشورهای در حال توسعه است.  

 

 

 

شهر مولد : توانایی شهر در جهت تولید و پاسخگویی به نیازهای شهر و نوعی رفع نیاز ها در حد مطلوب و پایدارشهر کامل با برخوردار

ایجاد فرصت های برابر در جهت برخورداری شهروندان از مزایای اجتماعی در زندگی شهریشهر پایدار: ایجاد شهری قابل زندگی و تعامل با محیط و منابع طبیعیشهر با حکمرانی شهری شفافیت و پویایی نظام سیاسی و سازمانی در جهت جذب علایق متنوع

جدول چهارچوب تحلیلی برای عملکرد شهری از دید استراتژی توسعه شهری CDS    منبع: Cities Alliance ,2008:25

۶ـ۲ اهداف از استراتژی توسعه شهری[37] 

اهداف استراتژی توسعه شهری که باید درتمامی مراحل تهیه و اجراء آن مد نظر باشند عبارتند از

  • دستیابی به مدیریت و حاکمیت شهری بهبود یافته؛
  • دستیابی به رشد اقتصادی و اشتغال فزاینده؛
  • کاهش فقر و تداوم آن.

۶ـ۳ اصول  استراتژی توسعه شهری

بانک جهانی شهرهای پايدار را شهرهائی ميداند که:

  • قابل زندگی هستند[38] ؛
  • رقابتی هستند[39]؛
  • بانکی هستند[40]؛
  • خوب مديريت و اداره ميشوند[41].

اصول فوق چهار رکن اساسی استراتژی توسعه شهری را تشکيل ميدهند که بشرح زير توضيح داده ميشوند:

 قابل زندگی بودن

شهری قابل زندگی است که در آن همه ساکنين از فرصتهای يکسان برای مشارکت و بهره مندی از زندگی اقتصادی و سياسی شهر برخوردار باشند.

رقابتی بودن

  • شهرهای رقابتی شهرهايی هستند که اقتصاد قوی با رشد اشتغال، در آمد و سرمايه گذاری همه جانبه دارند؛
  • لازمه توسعه کارآمد شهری فراهم آوردن شرايط مناسب برای افزايش بهره وری افراد و مؤسسات است؛
  • در شهرهای رقابتی، توليد، سرمايه گذاری، اشتغال و تجارت به شکل پويا و در اراتباط با فرصت های بازار شکل می گيرند.

قابل بانکی بودن

شهرهای بانکی شهرهائی هستند که دارای سيستم ماليه شهری کار آمد در استفاده از منابع در آمدی و هزينه ای خود هستند.

مديريت و حاکميت خوب شهری[42]

 حاکميت شهری به استفاده از قدرت برای اداره توسعه اجتماعی و اقتصادی شهر گفته ميشود. عناصر حاکميت خوب شهری عبارتند

  • حساب پس دهی[43]؛
  • شفافيت[44]؛
  • اصل رقابت[45].

۶ـ۴ عناصر اصلی استراتژی توسعه شهری

 اجزاء استراتژی توسعه شهری با توجه به شرايط و ويژگيهای هرشهراغلب تغيير می يابند. ليکن ، 3عنصراصلی آن عبارتند از

  1. طراحی و ارزيابی ( تشکيلات سازمانی برای فرآيند و ارزيابی و ضعيت شهر ( وضع موجود )؛
  2. چشم انداز و استراتژی ( تنظيم چشم انداز بلند مدت و تعيين استراتژيها)؛
  3. اجراء و نظارت ( اجراء برنامه عمل، نهادينه کردن فرآينداستراتژی توسعه شهری و نظارت بر آن، مرور بر استراتژيها).

۶ـ۵ نتايج مورد انتظار استراتژی توسعه شهری

  • تغييرات مديريتی و نهادی[46]؛
  • برنامه های سرمايه گذاری ( شامل زير ساخت های اجتماعی و فرهنگی)؛
  • مکانيز م های نظارتی.

۶ـ۶ زمان و بودجه

هزینه و زمان تهیه سند استراتژی توسعه شهری بر حسب دامنه و گستردگیو شرایط شهر و هر کشور متفات خواهد بود با این وجود اگر پروژه تحت نظارت سازمان ایتلاف شهرهای باشد بخش عمده ای از هزینه ها وتا مبلغ ۰۰۰/۲۵۰ دلار توسط نهاد مزبور تامین خواهد شد و پس از تایید طرح برای اجرای آن تا ۵۰ میلیون دلار وام از طرف سازمان ملل متحد پرداخت خواهد شد.همچین با توجه به تجربه کشور چین زمان مورد نیاز برای تهیه این سند معمولا تا یک سال طول می کشد.

وضعیت بودجه ایتلاف شهر بودجه کل نحقیق عنوان سند شهر کشور ردیف
اتمام یافته ۰۰۰/۱۸۰ ۰۰۰/۲۲۰ راهبرد توسعه منطقه کلان شهر رسیف برزیل ۱
اتمام یافته ۰۰۰/۲۴۹ ۷۰۰/۴۲۱ راهبرد توسعه شهر صوفیه بلغارستان ۲
در جریان ۰۰۰/۹۰۰ ۰۰۰/۷۰۰/۱ راهبردهای توسعه شهری منطقه ای در چین شهرهای متعدد چین ۳
در جریان ۰۰۰/۲۲۶ ۰۰۰/۳۵۰ راهبرد توسعه شهری فقرـ محور جیدرآباد هند ۴
در جریان ۰۰۰/۶۰۰ ۰۰۰/۲۰۰/۱ راهبرد توسعه شهری فقرـ محور شهرهای متعدد اندونزی ۵
اتمام یافته ۰۰۰/۱۶۰ ۰۰۰/۲۲۵ راهبرد توسعه شهر و مطالعه سکونت گاههای غیر رسمی کاتماندو تپال ۶
اتمام یافته ۰۰۰/۱۵۰ ۰۰۰/۲۲۰ راهبرد توسعه شهر و پروژه شهر بدون زاغه پیشاور پاکستان ۷

 

 

 

 

 

 

 

فرآیند تهیه استراتژی شهر (CDS)

 (ماخذ : citiesalliance.org  )

 

  

اهداف طرح استراتژی توسعه شهری برای افغانستان

این طرح می تواند اهداف خرد و کلان داشته باشد. لذا در ابتدا  به تدوین اهداف می پردازیم تا این اهداف به عنوان راهنما، هم در طی انجام مطالعات و هم در طی انجام تحلیل و آنالیز اطلاعات، مورد استفاده قرار گرفته و بدین وسیله از انجام مطالعات غیر ضروري جلوگیري به عمل آمده (

هدف کلان

بسترسازي براي تحقق توسعه پایدار شهري به ویژه توسعه اقتصادي پایدار.

اهداف خرد

  1. بکارگیري تکنیکهاي مشارکتی در طرح هاي توسعه شهري؛
  2. ظرفیت سازي اجتماعی براي تهیه چشم انداز شهر در یک افق ده ساله؛
  3. بسترسازي براي انجام یک رویکرد توأم از بالا به پایین برنامه ریزانه و یک رویکرد از پایین به بالاي مشارکتی.

طرحهاي توسعه شهري

چارچوب کلی راهبرد توسعه شهر بر اساس مشترکات عمومی شهرها و جزئیات برنامه هاي آن، بر اساس تفاوت هاي

شهرها پ یریزي می شود. بنابراین فرآیند طرح راهبرد توسعه شهر کابل با عنایت به اهداف ذیل آغاز خواهد شد:

  1. تقویت رشد اقتصادي شهر کابل و تهران بر پایه منابع مالی پایدار؛
  2. توسعه اقتصادي شهر کابل
  3. پایداري منابع مالی شهر کابل
  4. حفظ و ارتقاي محیط زیست شهر کابل

تدوین چشم انداز مقدماتی طرح

تدوین چشم انداز براي یک شهر در حقیقت به مفهوم ارائه هدفی به ساکنین شهر، به منظور جهت دهی به کلیه تلاشهاي آنان در راستاي دستیابی به آنچه که از توسعه شهر مد نظر قرار دارد، میباشد. در واقع چشم انداز یا استراتژی  شهر، موضوعی است  که جایگاه مطلوب را براي شهر ترسیم مینماید و راهبردی است فراسوي آینده و فراتر از روندهاي موجود که بازتاب فهم مشترك طولانی مدت جامعه از اهداف خویش میباشد. ویژگیهاي اصلی چشم انداز طرح راهبرد توسعه شهر ، مطابق آنچه که در ادبیات جهانی مرتبط با این طرح بیان گردیده است، شامل موارد ذیل میباشد:

  1. نگاه بلندمدت یا راهبرد حداقل 10 تا 20 ساله؛
  2. توجه به گزینه هاي رقابتی آنچه که این شهر بخصوص نسبت به سایر شهرها می تواند انجام دهد؛
  3. تعیین نقش براي گروههاي اصلی ذینفع و ذینفوذ؛
  4. قابلیت فهم آسان.

با توجه به این مفاهیم و پس از شناسایی مزیتها و محدودیت هاي کابل و تهران، و ارائه تحلیلی از نقاط قوت و ضعف و فرصتها و تهدیدهاي موجود در محورهاي اصلی مورد مطالعه، در این قسمت میتوان به ارائه چشم اندازي مقدماتی براي این شهر مبادرت ورزید.

شناسایی و تعیین محورهاي اولویت دار طرح

شهر کابل همواره به لحاظ موقعیت خاص تجاري، سیاسی و اقتصادی خود  در منطقه از اهمیت بالایی برخوردار بوده است. مطالعه روند تاریخی شکل گیري و گسترش شهر نشان دهنده وجود ارتباط مستقیم میان رشد و توسعه شهر و پایتخت بودن آن و گسترش شهر میباشد.

در سال هاي اخیر گسترش شهركهاي رهایشی و آپارتمان های زیاد و اکثرا بدون رعایت اصول معماری و شهرسازی در داخل و  اطراف  شهر سبب رونق فعالیت هاي خدماتی و به تبع آن اشتغالزایی و جذب نیروي کار از روستاهاي اطراف شده و در نتیجه، زمینه آهنگ رشد شهر را تسریع  نموده است. با توجه به مطالب مذکور، محورهاي اولویت دار طرح، شناسایی و تبیین گردیده است. این بخش ها عبارتند از:

  1. بخش اقتصادي؛
  2. بخش منابع مالی شهر کابل؛
  3. بخش محیط زیست.

لازم به ذکر است که هریک از این بخش ها ، موضوعات وسیعی را در برمیگیرند و در برخی ابعاد خود نیز ممکن است با یکدیگر همپوشانی داشته باشند.

با بررسی نقاط قوت و ضعف شهر کابل در سه حوزه بالا می توان نتیجه گرفت که ساختار قوانین و برنامه ریزی شهری دچار مشکل اساسی است اگر چه شهر کابل به واسطه شرایط عالی گردشگردی و تورسیتی و خدمات شهری در مرتبه عالی قرار دارد اما کمترین استفاده از این فرصت از ان می شود.

متاسفانه منابع مالی فراوانی در شهر وجود دارد اما به دلیل عمده فساد اداری و همچنین الکترونیک نبودن سیستم های دریافت و پرداخت و عدم توانایی مسوولین در نظارت بر کارمندان شهر از دریافت این پول کم بهره است.

در بخش فضای سبز و محیط زیست بیشترین آسیب به مردم شهر وارد می شود خصوصا قشر متوسط و پایین. به دلیل آلودگی شدید هوا (در تابستان خاک  فاضلاب و در زمستان دود حاصل از سوختن چوب برای گرمایش)بیماری های تنفسی در حال ازدیاد است. همچنین به دلیل برداشت بیش از حد از اب های زیرزمینی در حال حاضر در بسیاری از مناطق شهری اب ها شور شده یا کیفیت خود را از دست داده است. همچنین دولت در تامین آب شرب شهری ناکام مانده است وروزانه بیش از ۳۰ الی ۴۰ لیتر نمیتواند تامین کند. (استاندارد شهری اب روزانه باری هر فرد بین ۱۰۰ الی ۱۲۰ لیتر است).

به دلیل حجم زیاد زباله و عدم امکانات صحیح و کافی برای جمع آوری ان عملا زباله های زیادی در شهر شهر پراکنده است که علاوه بر الودگی محیط زیست باعت بوجود اوردن بیماری های گوناگونی شده است.

عدم وجود سیستم تفکیک زباله از مبدا و همچنین کارخانه های تحویل زباله یا سوزاندن یا بهره برداری از آن باعث گرفتن فضای بسیار زیادی از زمین های اطراف شهر برای دفن زباله و کثافات شهری شده است.در حالی که در شرایط کنونی در کشورهای صنعتی بیش از ۴۰ درصد کثافت و زباله های شهری بازیافت می شود.

گسترش شهرک ها و آپارتمانها بدون ضابطه مشخص و عدم وجود پارکینگ کافی به دلیل نبود نظام مهندسی و انجنیری و کنترل ساختمان باعث افزایش آلودگی زیست محیطی شده است.

اما شهر تهران شرایط به مراتب بهتر از کابل دارد. وجود سیستم الکترونیکی مالیات و عوارض دستگاههای پیشرفته جمع آوری زباله سیستم های نوین جمع آوری و تفکیک از مبدا و وجود کارخانه های بازیافت مواد و زباله ها آب شرب بهداشتی وجود نظام مهندسی ساختمان شرایط بهتری را برای تهران رقم زده است.

آلودگی محیط زیست در تهران نیز بالاتر از حد استاندارد جهانی است. بیشتر الاینده های شهر تهران صنعتی و دود ماشین ها و مواد نفتی است.عدم وجود وسایل نقلیه استاندارد و بنزین کم کیفیت هر روز بر الودگی هوای تهران می افزاید که در اینده با مشکل جدی روبرو خواهد شد. همچنین گسترش بی رویه شهر مزید بر علت شده است.

  • تجارب جهاني استراتژي توسعه شهري[47]

8-1 مقدمه

در همايش بين المللي استراتژي توسعه شهري كه در 18 دسامبر 2006 با عنوان اهميت استراتژي توسعه شهري  براي تقويت مديريت شهري در شهر حيدرآباد هندوستان برگزار شد، تجارب ملي و جهاني در راه اندازي طرح استراتژي توسعه شهري مورد بررسي قرار گرفت.

در اين همايش، چالش هايي كه به موجب آن نياز به تهيه طرح استراتژي توسعه شهري از سوي حكومت محلي اعلام شد، عبارت بودند از:

  • عدم توانايي شهرها در جذب رشد جمعيت شهري؛
  • ناكافي بودن مشاغل موجود و زمينه هاي اشتغال زايي؛
  • كمبود مسكن و زيرساخت ها؛
  • كمبود محيط هاي توانمندكننده توسعه در سطح ملي مانند نظام حمل و نقل و يا نظام مالي.

در اين همايش، ويژگي هاي توسعه شهري كارآمد بدين ترتيب معرفي شد:

  • كاهش و جلوگيري از فقر پايدار ؛
  • كيفيت بالاي سطح زندگي و برخورداري از استانداردها؛
  • جوامع مدني سرزنده؛
  • ارائه خدمات مؤثر و كارآمد.

و اصول زير به عنوان راه دستيابي به توسعه شهري كارآمد ارائه گرديد :

رقابت پذيري؛ قابليت انعطاف پذيري : توانايي در انطباق سريع خود با شرايط جديد و بازيابي خود از ضربات ناگهاني؛ و شهرسازي با نگرش حفاظت از منابع موجود

تأکيد بر ضرورت اتخاذ رويكردي همه جانبه براي توسعه که به عوامل اقتصادي، سياسي، نهادي، اجتماعي و فرهنگي ارزش يكساني دهند، و همچنين اهميت مشارآت، فراگيري ، مالكيت و پاسخگويي و شفافيت در دولت به عنوان فرايندي حياتي براي تضمين دموآراسي و توسعه نيز موجب تغيير در رويكرد به توسعه شهرها شد. ناكامي برنامههاي مختلف شهري در رفع مشكلات و دستيابي به اهداف و آرمانهاي بيشتر  (GHK, 2000: 7). نتيجه اين تغير، ظهور رويكرد استراتژي توسعه شهري است كه نخست در قالب برنامه مديريت شهري سازمان ملل و با اقدامات بانك جهاني در برخي شهرهاي نمونه اجرا شد. سپس اين رويكرد مورد توجه شهرهاي بسياري در جهان قرار گرفت.

 در دو دهه اخير شهرهاي مختلفي در سراسر جهان به ارزش استراتژي توسعه شهري پي بردند. اين شهرها به تدريج طرح‌هاي استراتژي توسعه شهري خود را تهيه و به اجرا گذاشتند.نوع جلب مشارکت هر کشور بستگی به نوع فرهنگ و بافت سیاسی و احتماعی و .. آن کشور دارد.

آمریکا: استفاده ازمدل همکاری و تشریک مساعی؛

مدل تعاونی در دره سیلیکون کالیفرنیا: مردود دانستن نشست های بزرگ مقیاس برای جمع آوری نظر اکثریت؛

تایلند: تاکید بر گروه های بزرگ به دنبال جلب نظر گروه های بزرگ؛

چین: پیشتهاد به حزب کمونیست برای تاسیس گره های ذینفع و ذیدخل؛

فیلیپین: استفاده از سازمانهای غیر دولتی؛[48]

  

  • تجربه تهیه طرح های استراتژی شهری در چین

تاكنون در ده شهر از شهرهاي چين طرح استراتژي توسعه شهري تهيه شده است. علت اين امر چالش هايي بوده كه در شهرهاي چين وجود داشته است . برخي از اين چالشها عبارت است از:

  • افزايش سرعت شهرگرايي نسبت به گذشته (سه برابر) و شكاف درآمدي  دو  برابر؛
  • رشد نابرابري ها و عدم برقراري موازنه هاي منطقه اي؛
  • رشد سريع نواحي حاشيه شهري در شهرهاي بزرگ ؛
  • ظهور گروه هاي آسيب پذير در نواحي شهري و پيرامون شهرها.
    • توسعه شهري در چين

 تكميل كننده و در راستاي برنامه ريزي هاي كنوني همچون برنامه پنج ساله، و طرح هاي جامع موضعي،

 تأكيد بر محورهاي ويژ هاي براي ايجاد بيشترين ارزش افزوده در شهر مانند:

رقابت پذيري شهر براي ايجاد اشتغال؛

توسعه شهري شهر منطقه اي و  منطقهاي؛

برگزاري كارگروه ها و  نمايشگاه هايي براي بهره وران؛

توجه به مسايل سازماني – نهادي  در زمينه حفاظت از ميراث تاريخي و بهبود محيط زيست شهري؛

مديريت مالي و پايداري؛

توجه به ظهور فقر شهري.

  • تأثيرات تهيه طرح استراتژي توسعه شهري
  • ارائه يك استراتژي انعطاف پذير،
  • سريع الوصول و با نگرش مشاركتي؛ با تحليل SWOT
  • تقويت برنامه ريزي ها در برخي ازمناطق؛
  • شروع به انجام پروژه اي با ارزش 400 ميليون يوان چين به منظ ور توسعه شهري با كمك مالي بانك جهاني، در يكي از استان هاي چين؛
  • تنظيم برنامه سرمايه گذاري در زيرساخت ها در برخي از مناطق و همچنين تقويت پيشنهادهاي مالي گوناگون در مقياس هاي داخلي و بين المللي؛
  • افزايش حجم مشاركت و تعامل بين شهرها؛
  • گسترش پهنه ها و زمينه هاي مشاركتي؛
  • مقايسه شهرها با ساير شهرهاي كشور و شهرهاي بي نالمللي؛
  • افزايش آگاهي عمومي نسبت به رويكرد طرح استراتژي توسعه شهري؛
  • افزايش آگاهي ها در ميان مقامات محلي و بهره وران در خصوص شرايط موجود و نيازها؛
  • . شناخت كامل از نيازها:
  • به منظور مهار و استفاده از مهاجرت هاي روستايي به سوي نواحي كار ئمنطقهاي، بازار مسكن و شبكه خدمات
  • اجتماعي؛
  • به منظور نشان دادن جبران خسارات، آموزش هاي مربوط به مشاغل و تحصيل براي تشكيل كلاس هاي جديد براي كشاورزان بدون زمين در نواحي حومه هاي شهرها جهت نشان دادن جبران خسارات.
    • تجربيات به دست آمده از تهيه طرح استراتژي توسعه شهري در چين

براي آنكه مردم در راه رسيدن شهر به نقطه مطلوب تلاش كنند، پيش از هر چيز بايد بدانند كه چشم انداز شهرشان چيست و قرار است به چه چيزي برسند . به همين دليل، چشم انداز شهر مي بايست بسيار ساده، كوتاه و كاملا روشن باشد تا همه مردم بتوانند آن را درك كنند . در عين حال چشم انداز تعيين شده مي بايست بتواند اهداف متعدد مطرح شده را نيز دربرگيرد.

تأكيد و تمركز بر زمان و تلاش و جلوگيري از به هدر رفتن آنها؛

 همخواني و هم راستايي با ساير طرح ها و فرآيندهاي برنامه ريزي شهري موجود، مانند برنامه پنج ساله؛

 افزايش مشاركت بهره وران؛

 نقش مؤثر دولت مركزي و حكومت هاي محلي و استاني در انتشار اخبار و اطلاعات مربوط به طرح استراتژي توسعه شهري؛

تعيين چشم انداز بلند مدت و در ارتباط محكم با برنامه هاي اجرايي كوتاه و ميان مدت؛

 لزوم تعيين منابع مالي براي زيرساخت ها و مسايل مربوط به آن به شهرداري؛

 لزوم تعي ين فقر به عنوان يكي از مسايل بدنه طرح استراتژي توسعه شهري؛

 تمركز بيشتر بر مقياس هاي ملي و بين المللي براي حمايت هاي آتي از طرح استراتژي توسعه شهري.

  • چشم انداز شهر شنيانگ چين

چشم انداز شهر شنيانگ چين براي قرن “كلانشهري جديد اين است كه تا افق طرح بين المللي، سرشار از حيات و سرزندگي ايجاد نقطه آغازين، بالابردن استاندارد  زندگي مردم است و هدف ترقي در جهت توسعه اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي است”.

محتواي چشم انداز

– كارخانه هاي پيشرفته چين : مبتني بر تجهيزات و توليد صنعتي با ف ناوري نوين و كشاورزي مدرن؛

 مركز اطلاعات، اعتبارات و بازرگاني منطقه اي؛

 اصلاح ساختاري اقتصاد بازار؛

 گرد هم آوردن منابع طبيعي و ميراث فرهنگي كهن با شهرنشيني مدرن؛

 شهر به عنوان محيط ي آرام و رضايت بخش براي زندگي و كار شهروندان.

مأموريت ها

  • تطبيق استراتژي هاي ساختاراقتصادي در شهر براي دستيابي به رشد اقتصادي تعيين شده در طرح هاي بالادست
  • رشد ناخالص داخلي بالاي ده درصد؛
  • مدرنيزه كردن زيرساخت هاي شهري حمل و نقل، منابع آب، محيط زيست شهري؛
  • بالا بردن كيفيت خدمات شهري و درآمد اقتصادي شهروندان و كاهش مؤثر فقر و نرخ بيكاري در شهر
  • مشاركت در تقسيم جهاني كار، رقابت در اقتصاد جهاني و فراهم كردن زمينه براي حداكثر سرمايه گذاري بين المللي؛
  • تسريع ايجاد سيستم اقتصادي مدرن در صنايع؛
  • جابه جايي عملكرد دولت به عنوان راهبر، ناظر و مدير در اجراي طرح ها؛
  • ضمانت اجراي مؤثر مقررات زيست – محيطي ملي و محلي؛
  • تشويق مشاركت عمومي در تهيه و اجراي طرح ها و پروژه ها و همچنين همكاري با بخش هاي خصوصي.
    • تجربه تهیه طرح های استراتژی شهری در هندوستان

 چالش ها، دغدغه ها و محورهاي اصلي

با برگزاري كارگاه هايي براي بهره وران شامل نمايندگان حكومت، نماينده هاي سياسي، نمايندهاي مجامع دانشگاهي، نهادهاي غير دولتي، و شهروندان برجسته شهر و با مشاوره هاي اتخاذ شده در سرتاسر شهر، نگراني ها و دغدغه هاي زير بيشترين مورد را در بين بهره وران به خود اختصاص داده است:

دسترسي به زيرساخت هاي اساسي و پايه اي آب آشاميدني سالم، بهداشت، سيستم تخلي ه فاضلاب، زهكشي، انرژي، مراقبت هاي بهداشتي و آموزش؛

برپايي يك تصوير براي شهر، به  منظور هدايت ابتكار عمل در نوسازي شهري، و برپايي موارد مذكور با هدف افزايش رفاه شهري؛

حفاظت از كاهش منابع زيست   محيطي شهر، آب هاي سطح الارضي، رودخانه و كوه ها و تپه ها؛

اطمينان در ايمني و امنيت براي  همه بخش هاي جمعيتي؛

ايجاد مايحتاج لازم براي گروه هاي كم درآمد، كساني كه به وضوح چيزي برايشان فراهم نشد؛

 چشم انداز دهلي

شهري قابل زندگي كه فراهم كنند ه كيفيت بالايي از زندگي در يك نظام اقتصادي اشتغال زا باشد؛ شهري كه واجد

پايداري اجتماعي و زيست محيطي ايمن و فراگير باشد؛ شهري كه بر پایه زيرساخت هاي قابل اطمينان بنا شده باشد و يك نظام حكمروايي شفاف، و مسئوليت پذير مختص خود را بنا نهاده باشد

  • تجربه تهیه طرح های استراتژی شهری در استونی

چشم انداز شهر تارتو درسال 2030: تارتو در سال 2030 هزارمين سال نام خود را كه در نوشته هاي باستاني از آن نامبرده شده است ، جشن خواهد گرفت .

بزرگ ترين هدف توسعه شهر تارتو آسايش شهروندان خود مي باشد. در سال 2030 تارتو شهر دانشگاهي فشرده و دلپذيري خواهد شد كه از سنت ها، خلاقيت ها و هويت خود حفاظت مي كند . ما اميدواريم كه شهري همچون تارتو كه سرشار از منابع، فضاي باز، و زيبايي بوده بهتر برنامه ريزي شده و نسبت به گذشته پوياتر و واجد كيفيت زندگي بهتري در سطح يك شهر دانشگاهي باشد .

چشم انداز تارتو در سال 2030 اين است كه شهري باشد با مردماني شاد، خلاق و فعال.

تارتو پايتخت فكري استوني و مركزي براي ارتقا ي سطح توسعه يافتگي منطقه جنوبي استوني است. اين شهر شهري دانشگاهي است با سنت هاي مخصوص به خود، شهر جواناني كه خلاق اند و دلايل زيادي براي حمايت از توسعه فعاليت ها در بخش كارآفريني و نوآوري در آن وجود دارد ؛

شهري با محيط شهري مدرن، امن، روش زندگي پايدار، و عملاً يك شهر استونيايي همكاري كننده در همه عرصه ها با سطح ملي.

  • تجربه تهیه طرح های استراتژی شهری در آفریقای جنوبی

چشم انداز شهر شواين مبدل شدن به يك پايتخت آفريقاييمتعالي كه باعث قدرتمند شدن اجتماع  جهت شكوفايي در امر امنيت و سلامت محيط مي شود.

 مأموريت شهر شواين

ارتقاء كيفيت زندگي براي همه مردم شهر شواين به واسطه نظام توسعه محور حكومت محلي و ارائه خدمات كار و كافي متناسب با درآمد مردم.

 اهداف

  • دستيابي به رشد شتابان و همه جانبه؛
  • تعيين نقش و جايگاه شهر در رشد اقتصاد استاني با هدف تحقق رشد 8 درصد سالانه؛
  • كاهش نرخ بيكاري به نصف تا سال 2014
  • ايجاد محيطي كه به تعادل و تساوي بيشتر در تقسيم مزاياي رشد اقتصادي اطمينان مي بخشد.
  • توجه به مسا يل خاص مربوط به جنسيت در اقتصاد در ارتباط با رسيدگي به نابرابري هاي و عدم وجود امكانات كافي آموزشي مربوط به زنان، جوانان و افراد معلول؛

پروژه طرح استراتژي توسعه شهري درشواين واجد افق دراز مدتي در برنامه ريزي خود مي باشد. همچنين اين پروژه به دوره هاي كوتاه مدت، ميان مدت و بلندمدت نيز متمركز شده است . استراتژي توسعه شهري بر توسعه مشاركت با ساير گروه هاي بهره وران مانند حكومت محلي و ملي، بخش خصوصي، جوامع مدني و انجمن هاي كارگري تأكيد مي كند. همچنين مبنايي خواهد شد براي مداخلات استراتژيك هدفمند به معني تبعيت از اولويت ها، اهداف و مناطق منتخب در طرح ها و برنامه هاي فرادست.

 استراتژي ها

تشويق رشد و توسعه اقتصادي به وسي له رقابتي كردن و شفاف كردن اقتصاد شواين در عرصه جهاني؛

ايجاد ساختار حكومت محلي جديد به منظور اطمينان بخشي به ايجاد نظام حكمروايي دموكراتيك،

مديريت كردن پيوستگي و  يكپارچگي كالبدي شهر، ارتق اي شرايط كيفي و قابل زندگي كردن محيط شهري و روستايي

بالا بردن وضعيت شواين در سطح  ملي به عنوان پايتخت اداري افريقاي جنوبي؛

ايجاد تصوير ملي براي شواين و  شهرت آن به عنوان مركز آفريقايي برتر؛

توجه بيشتر به منابع فرهنگي و  طبيعي با محافظت، بهره برداري و ارتقاء آنها؛

  • تجربه تهیه طرح های استراتژی شهری در ایران

در ايران، در اوايل دهه 1380 ، پس از همكاري وزارت مسكن و شهرسازي با بانك جهاني در تهيه طرح توانمندي سازي سكونتگاه هاي غيررسمي در سه شهر بندرعباس، زاهدان و كرمانشاه تصميم گرفته شد تا در يكي از اين سه شهر، مطالعات اوليه براي تهيه طرح استراتژي توسعه شهري آغازشده و مقدمات تهيه طرح در آن فراهم شود .

بر اين اساس شهر بندرعباس انتخاب شد و مطالعات اوليه بر روي آن صورت گرفت، اما مقدمات تهيه طرح هيچگاه فراهم نشد.

عمدهترين دليل آن نيز فراهم نبودن بستر قانوني آن بود . به طوري كه نه مرجع تصويب طرح به لحاظ قانوني مشخص بود، نه مجري طرح و نه نهاد نظارت كننده بر اجراي طرح . به عبارت ديگر، طرح استراتژي توسعه شهري هيچ جايگاه قانوني محكمي در نظام مديريت شهري نداشت. در 1386  پيشنهاد پرداخت وام از سوي بانك جهاني به ايران منوط به تدوين و استفاده از طرح شد و بدين منظور شهرهاي بندر انزلي، شاهرود و قزوين از طريق اين بانك جهانی انتخاب شدند . از سوي ديگر،  وزارت مسكن و شهرسازي براساس طرحي مشترك با بانك جهاني در حال بررسي و امكان سنجي نهادينه كردن در فرايند برنامه ريزي شهري ايران است. از اين رو دو الي سه شهر از بين شهرهاي كرمانشاه، سنندج، تبريز، اروميه و با اينكه به دليل ماهيت اجرايي و, بندرعباس براي اين كار در نظر گرفته خواهند شد  (  (Cities Alliance, 2004a

بانك جهاني و سازمان ائتلاف شهرها، زمان تهيه و تدوين براي طرح راهبرد توسعه شهري را در حدود ،استراتژی توسعه شهری  عملي شش ماه در نظر گرفته بودند، اما تا اواخر سال 1388 به دليل تازگي و عدم آشنايي مراكز تهيه طرح و مديريت شهري تدوين اين طرح ها هنوز در مراحل اوليه آن قرار داشتند.

استراتژی توسعه شهری  اين شهرها با رويكرد در سنت برنامه ريزي شهري ايران، پرسش هايي از اين دست استراتژی توسعه شهری  در مورد نحوه تدوين، اجرا و به كارگيري اسناد به خانوادة پرجمعيت اسناد رسمي برنامه ريزي شهري ايران، از نظر استراتژی توسعه شهری  مطرح مي شوند كه با ورود اسناد جديد هماهنگي مفاهيم، مطابقت محتوا، سلسله مراتب امور و وجاهت قانوني از يك سو، و نيز با وجود بوروكراسي بسيار شديد در امور مديريت شهرهاي ايران از سوي ديگر، چه مشكلاتي در اين تقابل به وجود خواهند آمد؟

به عبارت ديگر، چه و روش هاي رايج و رسمي كشور مانند طرح هاي جامع وجود خواهد داشت؟ از آنجا كه استراتژی توسعه شهری  نسبت و تعاملي بين طرح هاي جامع شهري به عنوان يكي از مهم ترين اركان اصلي برنامه ريزي و مديريت شهري در ايران به شمار مي آيند و مبناي قوانين و ضوابط شهرسازي نيز محسوب مي شوند، لذا بررسي و مطالعه راهكارهاي تلفيق و تركيب آنها با اسناد بسيار ضروري به نظر می رسد. استفاده از تجارب ساير شهرهای واقع در كشورهاي در حال توسعه به ويژه استراتژی توسعه شهری كشورهاي امريكاي جنوبي، شرق و جنوب آسيا مانند شهرهاي كشورهاي برزيل و آرژانتين در اين زمینه مي تواند كمك هاي مؤثري داشته باشد. طبق پیش بینی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۹ بیش از ۶۹ درصد جمعیت ایران در مناطق شهری زندگی می کنند. (UNPF.2009,P:17)

  • تجربه تهیه طرح های استراتژی شهری در تونس

چشم انداز شهر تونس فرايند تهيه طرح استراتژي توسعه شهري تونس به گونه اي تنظيم شده است كه فعالان اقتصادي خصوصاً مديران شركت هاي خدماتي، صنايع، مديران هتل ها، تجار و … به تحرك درآيند و در فرايند توسعه قرار گيرند. چشم انداز شهر به اين صورت تعيين شد كه تونس تا سال 2010 ميبايست:

  • داراي اقتصادي رقابتي؛
  • منابع و خدمات در دسترس همه شهروندان؛
  • محيط سالم و منظر شهري هماهنگ با طبيعت؛
  • و مديريت شهري مشاركتي و اجرايي باشد.

در تونس ساختار توليد، مديريت و نظام مالي- اعتباري به شدت متمركز بوده و نيازهاي جمعيت شهري و بنگاه هاي اقتصادي آن توسط سازمان هاي عمومي مركزي همچون شركت ملي فاضلاب، شركت ملي گاز و برق، شركت ملي آب و بنگاههاي مديريت زمين برآورده مي شدند

 شهرداري تونس به عنوان تنها نهاد محلي موجود، به امور روزانه مديريتي همچون تأمين بهداشت عمومي، جمع آوري زباله، مديريت حمل و نقل عمومي، اخذ عوارض و … مشغول بوده و مهارت آنها در زمينه برنامه ريزي بسيار محدود بود . به طوري كه شهرداري مطالعات برنامه ريزي زمين و سياست هاي شهري را يا به دولت واگذار مي كرد و يا آن را به بخش خصوصي مي سپرد، بدون اينكه بتواند چنين پروژهه ايي را راهبري نمايد . جامعه نيز نقش چنداني در تفكرات توسعه اي، چالش هاي آن و گزينه هاي توسعه براي شهر خود نداشتند .

بدين ترتيب شهر تونس هيچ راهي براي رهايي از اين وضعيت نداشت و اين واقعيت در طرح استراتژي توسعه شهري تونس پذيرفته شد ؛ هرچند كه مصائب و مسايل حاصل از اين وضعيت روند تهيه طرح را به شدت كند و مشكل نمود.

با اين اوصاف، در تونس زماني براي تهيه طرح استراتژي توسعه شهري اقدام شد ( در سال 2001)  كه مقدمات قانوني آن پايه ريزي قانون اختيارات شده بود . تصويب و ابلاغ در سال 1975 و به دنبال آن، برنامه توسعه شهرداري ها موجب شده بود كه مديريت محلي ساختار اداري مناسب و استقلال و اختيار قانوني لازم را براي هدايت توسعه شهر به دست آورد . به عبارت ديگر، بستري فراهم شد كه بر اساس آن، حكومت مركزي تنها اصول و سياست هاي كلي را تعيين كند و مديريت محلي در چارچوب اين اصول به برنامه ريزي و تصميم گيري براي شهر بپردازد . ضمن اينكه رشد مشاركت بخش خصوصي در مديريت خدمات شهري  عمومي راه حلي بود كه نتايج دلگرم كننده اي داشت.

به موازات اين، كار آموزش اعضاي شهرداري و نمايندگان منتخب، و برگز اري نشست هاي متعدد براي فرهنگ سازي نيز مد نظر قرار گرفت. جلسات متعدد بحث و گفتگو با گرو ه هاي مختلف بهره وران  بخش عمومي، بخش خصوصي و سازمان هاي غيردولتي از سوي شهردار و يا نمايندگان او  در طول سال 2001برگزار گرديد . در هر يك از اين جلسات بين 30 تا 100 نفر منتخباني از ميان مردم و مسئولان خدمات شهري، نمايندگان ادارات، روزنامه ها، برنامه ريزان شهري، معماران، مؤسسات حمل و نقل، شركت ها، سازمان هاي غيردولتي مشاركت داشته اند . فرايند طرح، اهداف و خروجي هاي آن در مجلات و روزنامه هاي محلي تونس انتشار يافتند.

 بهره وران اصلي

  • منتخباني از ميان مردم و مسئولان خدمات شهري برنامه ريزي شهري، امور اجتماعي، فرهنگي، محيط زيست و ……؛
  • نمايندگان ادارات مركزي و منطقه اي همانند سازمان هاي عمومي؛
  • نمايندگان بخش خصوصي گردشگري، صنعت، حمل و نقل، برنامهريزان شهري و ؛
  • نمايندگان ديگر بهره وران جامعه شهري دانشگاه، تعاوني ها، نهادهاي اجتماعي، رسانه ها و
    • استراتژي توسعه شهري درياچه ويكتوريا براي رشد منطقه اي و كاهش فقر

اين درياچه دومين منبع بزرگ آب شيرين مي باشد كه مشترك بين كنيا( 6%) ، تانزانيا( 49 %) و اوگاندا ( 45 %) است.از جمعيت تانزانيا ، كنيا و اوگاندا از اين درياچه براي ماهي گيري و كشاورزي استفاده مي كنند. بنابراين در صورت حفظ اكوسيستم اين درياچه اين محل مي تواند منبع درآمد مناسبي باشد. لذا رسيدگي به وضعيت شهرهاي حاشيه اين درياچه حائز اهميت مي باشد. با تقسيم شهرها يه دو دسته كه دسته ي اول جمعيت بالاي 100000 نفر و دسته دوم جمعيت زير 100000 نفر دارند استراتژي توسعه شهري اين درياچه در 4 فاز تعريف شده است.

فاز اول : تدارك ديدن براي استراتژي توسعه شهري

  • تعهدات دولت شهري
  • مشاركت سهامداران
  • ارزيابي سريع از وضع كنوني با تمركز بر: فقر، اقتصاد، سرپناه، محيط، تعداد مبتلايان به بيماري هاي خاص مانند ايدز

فاز دوم: تشخيص نقاط كليدي

  • اولويت بندي
  • نقش سهامداران
  • نقاط قابل عمل

فاز سوم: برنامه كاری عملي

  • جزئيات استراتژي
  • برنامه هاي سرمايه گذاري
  • استفاده از كليه منابع

فاز چهارم: پياده سازي

  • پياده سازي اولويت ها
  • قدرت نفوذ منابع محلي
  • نتايج و تاثيرات
  • استراتژي توسعه شهري شهر اتكويني[49]

آنچه كه اين شهر از سال 1996 تا سال 2001 انجام داده به شرح زير مي باشد:

آبرساني و توسعه آب شرب، دسترسي به جريان برق، ساخت مسكن مورد نياز براي سكنه، ساخت كلينيك، سالن اجتماعات و ساخت كتابخانه ها اما نتايج حاصل از اين عملكرد با ميزان رضايتندي زير حاكي از عملكرد نادرست دولت مي باشد. اين جدول ميزان رضايتمندي بر اساس نژاد مي باشد:

%22 % سياه پوستان آفريقايي

%57 % اسيايي/ هندي

%43 % رنگين پوستان

%84 % سفيد پوستان

ميزان رضايتمندي در طول سالهاي قيد شده كاهش چشمگيري داشته در حاليكه ميزان افرادي كه نارضايتي خود را از ارائه خدمات اعلام نموده اند در حال افزايش است.

مهمترين عوامل تاثيرگذار بر زندگي ساكنين عوامل زير ارزيابي شده :

* عدم اشتغال يا بيكاري  * ارتكاب به جرايم  * فقر  * ايدز  * كيفيت زندگي

با توجه به شرايط موجود استراتژي توسعه شهري با قالب زير طراحي شده است:

در واقع با توجه به وضعيت شهر در سال 2005 و 2006 استراتژي توسعه شهري بر اساس اينكه چه اهدافي پيش رو مي باشد و با چه برنامه اي مي توان به اين اهداف رسيد چشم انداز شهر در سال 2020 برنامه ريزي شده است كه در آن برآورده ساختن نيازهاي اصلي، قوي سازي اقتصاد و افزايش توانمندي و تكنولوژي پيش بيني شده است. لذا در سال 2020 اتكويني برترين شهر زنده و پويا در آفريقا خواهد بود كه بهترين مكان براي سكونت براي شهروندان مي باشد كه از مزاياي زير برخوردار است:

* تميزی  آب  و هوا   * شانس اقتصادي بالا براي همه  * جابه جايي آسان  * امن  * استطاعت مالي براي همه

  • استراتژي توسعه شهري درشهر اسكندريه[50] مصر

اين شهر با جمعيت 3,9 ميليون نفر با مساحت 2299 كيلومتر مربع مي باشد. در اين شهر سرمايه گذاران و سهامداران بر آن شده اند كه بر موارد زير تمركز داشته باشند:

-1 توسعه اقتصاد محلي

-2 توسعه صنعت توريست

-3 بهبود وضعيت سكنه درياچه ماريوت و توسعه زيمن هاي مورد سافاده و بهره برداري

-4 بهبود مناطق ضعيف

يعني شناخت نقاط ضعف و قوت ، كاربردي و موارد تهديد كننده دريافتند كه تنها 31 % از جمعيت شهر مشغول به كار مي باشند و 51 % از جمعيت زير 20 سال سن دارند. همچنين ميزان كمي از زن ها در فعاليت هاي اجتماعي مشاركت دارند.سرمايه به صورت ناهماهنگ توزيع شده و اين شهر نياز به ايجاد فرصت شغلي تا 400000 فرصت شغلي مي باشد همچنين نيازهاي اساسي و اوليه همچون بهداشت و تحصيلات قابل ذكر مي باشد.

استراتژي بلند مدت شهر الكساندريا تا سال 2017 با اين چشم انداز كه كليه نيازهاي اوليه و اساسي برطرف خواهد شد و رشد اقتصادي چشمگيري در سال 2017 به وجود خواهد آمد پايه ريزي شده است. در بخش توريست دلت دريافته كه چالشهاي زير در بخش توريست موجود مي باشد:

% هر سال چيزي حدود 1 ميليون توريست از اين شهر ديدن مي نمايند كه 75 % انها مصري ، 15 % از كشورهاي عرب و تنها 10 توريست از كشورهاي ديگر مي باشند. از اين ميزان توريست 390000 نفر آنها در هتلها اقامت دارند كه اين اقامت زمان خيلي كوتاهي مي باشد يعني چيزي حدود يك شب يا دو روز 535000 نفر از آنها در خانه هاي شخصي و يا اجاره اي ساكن مي شوند كه 90 % آنها مصري مي باشند.

ظرفيت كم هتلها با گنجايش 6550 تخت براي 50 هتل موجود در اين شهر يكي از عوامل اثرگذار بر اقامت توريست ها قيد شده است. استراتژي اتخاذ شده براي شهر به اختصار شامل جزئيات زير مي باشد:

در بخش توريست شامل :

  • بازاريابي؛
  • افزايش ظرفيت هتلهاي 5ستاره؛
  • برگزاري كنفرانس و نمايشگاه به منظور جذب بيشتر توريست؛
  • رشد و بهبود كيفيت شهر در شب و فعاليتهاي قابل اجرا در شب به منظور زنده نگه داشتن شهر در شب؛
  • برگزاري كارناوال هاي جشن و شادي؛
  • برگزاري سفرهاي اكتشافي در دريا و جزاير.

در بخش شهري و عمراني ساخت و راه اندازي سيستم تصفيه آب براي بهبود كيفيت وضعيت آب شرب ،توسعه زمين هاي حاشيه درياچه و شناخت سرمايه هاي شخصي براي بهره برداري بهبود كيفيت عبور و مرور به منظور توسعه شاهراه هاي اقتصادي براي رشد فعاليت هاي اقتصادي شهر رشد سرمايه گذاري هاي شخصي براي ايجاد شغل هاي جديد توسعه وضعيت و بهبود مناطق فقير و ضعيف براي كيفيت و ارتقاي وضعيت ساكنين در اين محله ها با افزايش سطح دسترسي به امكانات مورد نياز و اوليه رشد سطح دسترسي به سيستم اموزشي گسترش بخش هاي مربوط به سلامتي شهروندان.

  • تجربه تهیه طرح های استراتژی شهری در افغانستان

تا کنون هیچ طرح استراتژی توسعه شهری و حتی مطالعات اولیه در این زمینه انجام نشده است و این مقاله اولین بحث راجع به این موضوع در افغانستان است.

در حال حاضر ماستر پلانهای شهری به عنوان یکی از اساسی ترین ابزارهای اجرایی شیوه سیاست گذاری مدیریت و برنامه ریزی شهری در اغلب شهرهای افغانستان بویژه ۷ شهر بزرگ افغانستان مورد تصویب قرار گرفته است.این هفت شهر عباراتد از کابل مزارشریف کندوز قندهار جلال آباد هرات بامیان

اما متاسفانه این ماستر پلان ها نتوانسته است که نتیجه لازم در ساخت و ساز و هدایت شهر به سوی پیشرفت داشته باشد تهیه ماستر پلان ها بر خلاف رویه استاندارد و عدم مشارکت مستقیم مردم در توسعه شهری تهیه شده است اگر چه در این زمینه فعالیت های زیادی انجام شده است.

برنامه ریزی شهری همواره در کشورهای در حال توسعه از ابتدای خود با یک تناقض اساسی یعنی فقدان بومی سازی یا محلی ساز[51] مفاهیم طرح های توسعه شهری بویژه در حوزه تدوین جامع همراه روبرو بوده است. در این مورد گوندر و همکاران معتقدند که فقدان الگوی گام به گام رویکرد برنامه ریزی شهری مبتنی بر راهبرد توسعه شهری و نگرش ارگانیسم و سیستمی به شهرها در کشورهای در حال توسعه شهرهای جهان سوم را با چالش های زیادی روبرو کرده است. به طوری که کارشناسان سازمان مل متحد فرااین برنامه ریزی شهری و شهرسازی این کشورها را شامل مولفه های زیر می دانند :

۱ـ بلند پروازانه غیرواقع گرایانه و عدم ملاحظه امکانات واقعی ۲ـ فقدان یک نظام قانونی و سازمانی محور ۳ـ کمبود منابع مالی و نارسایی مهارت ها ۴ـ عدم مشارکت مردم ۵ـ وجود مسایل و مشکلات واقعی مربوطه به نحوه کاربری زمین های شهری شامل گسترش بازار غیر قانونی زمین و ناتوانی حکومت بر اراضی فقدان تدوین معیارها و استاندارها مناسب کاری ۶ـ عدم انعطاف پذیری و سازگاری (Gunder, 2007, p:45)

اگر چه در افغانستان مشکلات عدیده دیگری نیز وجود دارد از جمله فقدان امکانات گرمایشی و سرمایشی ناامنی عدم امنیت منازل در برابر حوادث طبیعی نظیر زلزله سیل و حریق عدم اطلاع راجع به دفاع اکتیو و غیر اکتیو کمبود فضای مسکونی و سکونتعدم طراحی مناسب و روابط بین کاربری ها

فضاهای شهری پس از وقوع انقلاب صنعتی بسیار متحول شده اند و در اغلب موارد محیط این سکونت گاهها دچار شرایطی شده اند که بتوان انها را اغتشاش فضایی یاد کرد (دلیرو موسوی ۱۳۹۰ ص ۱۹۸)

برای تدوین استراتژی شهری می توان به طور خلاصه مراحل زیر را در نظر داشت:

۱۰ برنامه ریزی پروژه[52]

۲ـ سنجش وضعیت[53]

۳ـ چشم اندازسازی[54]

۴ـ تدوین راهبرد[55]

۵ـ اجرا[56]

۶ـ پایش[57]    (گلکار و آزادی ۱۳۸۴ ص۷)

  • نتیجه گیری

بانک جهانی تداوم کمک های مالی خود را به شهرهای کشورهای جهان سوم به شرط تدوین و به کارگیری از روش استراتژی توسعه شهری نموده است. این بانک چنین عنوان کرده است که به منظور اصلاح و بهبود شرایط برنامه ریزی شهری افزایش اثربخشی برنامه ریزی کاربری اراضی شهری کاهش فقر و بهبود شرایط زندگی ساکنان بخش های حاشیه ای و غیر رسمی شهرها پیشنهاد می کند استفاده از رویکرد استراتژی توسعه شهری می بایست متناسب با شرایط خاص شهرهای کشورهای جهان سوم و با پیگیری هفت محور اساسی در طراحی برنامه ریزی ساختاری مورد بررسی و در اولویت قرار گیرند:

۱ـ هماهنگی بیشتر در مدیریت زمین های شهری

۲ـ تلفیق مناسب برنامه ریزی فضایی با برنامه ریزی مالی بخشی و سازمانی

۳ـ مداخله سنجیده تر در بازار زمین در جهت منافع عمومی

۴ـ خمایت بیشتر ازمحیط زیست

۵ـ کارایی اقتصادی در جهت حمایت از گروهای کم درآمد شهری

۶ـ ماهش فقر شهری از طریق حستجویعدالت در جهت حمایت از خانوارهای کم درآمد

۷ـ حفظ کارایی در مصرف هزینه های عمومی و بازدهی آن ها  (World Bank 2006b, p:64)

بعد از تدوین و اجرای استراتژی توسعه شهری می بایست حداقل در سه حوزه خود را نشان دهد:

۱- تغییرات مدیریتی و نهادی؛

۲ـ برنامه های سرمایه گذاری شامل زیرساخت های اجتماعی و فرهنگی؛

۳ـ نهادینه شدن مکانیزم های نظارتی.

موفقیت  موارد بالا بستگی زیادی به همکاری و مشارکت مردم شهردای شورای شهر و کلیه نهادهایی دارد که در توسعه و اداره شهر تاثیر گذارند. (Jbid,p:10)

می توان اینگونه نتیجه گرفت که استراتژی توسعه شهری به عنوان برنامه عملی[58] برنامه ریزی استراتژیک به حساب می آید و رویکرد استراتژی توسعه شهری به عنوان راه کاری برای حل معضلات شهرهای مطرح می شود. با بررسی های انجام گرفته نظام برنامه ریزی  و مدیریت شهری هر دو کشور ایران و افغانستان تا هنوز ظرفیت تهیه  واجرای استراتژی توسعه شهری را ندارد.

 نویسنده روند مطالعات و بررسی و طراحی هفت شهر بزرگ شامل مزارشریف هرات جلال آباد بامیان و قندهار و قندوز به شمول کلان شهر کابل را مورد بررسی قرارداده است که نتایج زیر بدست آمده است[59]. می توان مشکلات عمده و نواقص طرح های شهری و ماسترپلان های تهیه شده در افغانستان را به شرح زیر در ۴ بخش دانست.

۱ـ مطالعات طرح : در مطالعات اولیه و تکمیلی طرح ها شرایط اقتصادی و بافت فرهنگی و قومیتی جامعه مورد مطالعه رعایت نمی گردد همچنین شرایط و سیاست ملی واحدی برای این مطالعات وجود ندارد. استاندارهای جهانی مطالعات و سیستم های نوین بررسی و تحقیقات علمی وجود ندارد.هدم وجود ارتباط کافی و لازم میان مطالعات و طراحی عدم دخالت دادن مردم در مطالعات و به شکل دیگر عدم سروی مناسب اجتماعی و فرهنگی عدم همکاری ارگانها و نهاد های مختلف در روند مطالعات مشارکت مردم در حد صفر است

۲ـ طراحی یا اصلاح ماستر پلان ها یا طرح های استراتژی : عدم استفاده از مرحله مطالعات در روند طراحی عدم وجود متخصصین شهرسازی در روند طراحی و سرگروه بودن طراحان عدم به کارگیری از رشته های مختلف مثل شهرسازی جغرافیا سیول معماری روانشناس جامعه شناس کارشناس  آمار و … در شروع و ختم طراحی عدم حضور طراح یا طراحان در شهر مورد نظر

۳ـ پروسه بررسی و تصویب و ویزه آن: عدم وجود بررسی کافی در روند تصویب طرح ها عدم وجود متخصین شهرسازی در کمیته بررسی عدم توجه به امکانات اجرایی وجود فساد اداری

۴ـ تطبیق و اجرای طرح: عدم تطابق طرح با مشکلات و چالش های اجرایی کمبود کارگر مهندس و انجنیر فنی و مسلکی برای تطبیق طرح عدم اراده سیاسی دولت مرکزی و دولت محلی در اجرای عادلانه طرح تداخل وظیفه بین وزارت امور شهرسازی و شاروالی ها و حکومت محلی عدم واقع گرایی و عدم رعایت عدالت

مشکلات عمده طرح های جامع و استراتژیک در ایران

۱ـ محتوای طرح: هدم همخوانی با شرایط ایران عدم توجه به امکانات تولید خدمات مشخص نبودن سیاست های ملی و منطقه ای

۲ـ روش بررسی و تصویب: تاکید بر ارزشیابی هدم توجه به امکانات اجرایی فقدان یک نظام مدون در نظارت و عدم مشارکت شهروندان

۳ـ نارسایی و مشکلات اجرایی : عدم هماهنگی طرح های شهری با برنامه های عمرانی بخشی و کمبود کارکنان فنی  (حاتمی نژاد ۱۳۹۰ )

در مطالعات طرح ارزیابی طرح های جامع شهری در ایران (رشت یزد بندرعباس شیراز اراک مراغه و زاهدان) مشخص شده است که در مجموع این طرحها نتوانسته اند عملا در جهت اهداف خود حرکت کند. (سازمان برنامه و بودجه ۱۳۷۲)

فرآیند استراتژی توسعه شهری شامل استراتژی دورنمای یکپارچه شهری بهبود حکومت و مدیریت شهری افزایش سرمایه گزاری و کاهش سیستماتیک و مداوم فقر شهری است.

گروه شركت‌هاي GHK در يك مطالعه، به ارزيابي اجراي طرح‌هاي استراتژي توسعه شهري در برخي شهرها در كشورهاي در حال توسعه به عنوان نمونه پرداخته است. در اين مطالعه برخي نتايج استفاده از طرح استراتژي توسعه شهري به شرح زير حاصل شد:

رهبري: شهرهاي موفق يك نقش رهبري مدني را پذيرفتند. (اغلب از طريق رهبران متعهد جامعه ).

مشاركت: شهرها چشم‌اندازي را به روشي مشاركتي تدوين كردند و ذينفعان اصلي به فرايند استراتژي توسعه شهري متعهد باقي مي‌مانند.

حكمراني: به نظر مي‌رسد كه پايبندي به شفافيت و دولت باز محلي براي دستيابي به مشاركت ذينفعان بيشترين اهميت را دارد.

نگرش: طرح‌هاي استراتژي توسعه شهري نگرش ذينفعان را نسبت به توسعه و مديريت شهر خود تغيير داد. فرايند استراتژي توسعه شهري ابزاري بود كه دموكراسي را در جامعه تشديد كرده بود.

جامعيت: طرح‌هاي استراتژي توسعه شهري بر ارائه خدمات و بطور مهمي بر توسعه اقتصادي و اجتماعي تمركز داشتند ( ولي از طريق انواعي از موضوعات در زمينه فرهنگي، بهبود كيفيت محيط زيست براي حمايت از فعاليت‌هاي اقتصادي ويژه به اجرا مي‌رسيدند).

تأمين اعتبار: تعريف منابع مالي براي برنامه‌ها و پروژه‌هاي استراتژي توسعه شهري اهميت حياتي داشتند و بدون منابع مالي فرايند استراتژي توسعه شهري از حركت باز مي‌ايستادند.

موفقيت‌هاي اوليه: اجراي استراتژي توسعه شهري زمان بر است و يك دوره 10 تا 15 ساله را شامل ميشود. مشاهده شدن موفقيت‌هاي اوليه (برخي بهبود در ارائه خدمات و پروژه‌هاي توسعه‌اي) مهم به نظر مي‌رسيدند و تلاش‌هاي ديگر را تشويق مي‌كردند.

تداوم: موضوع ديگري كه به نظر مي‌رسد استراتژي توسعه شهري با آن مواجه هستند، نياز به تضمين تداوم در رويداد يك تغيير سیاسی در اداره شهر است

در پایان می توان برای بهبود مدیریت شهری و کارایی نظام شهری پیشنهادات زیر را ارایه کرد:

۱ـرویکرد مناسب استراتژی توسعه شهری بر اساس ویژگی های خاص هر شهرتدوین شود و خروجی های آن تعریف و بررسی و ارزیابی شود. (Koslik,2007 p:97 )

۲ـ ایجاد نظام مهندسی و انجنیری و تدوین مقررات ملی ساختمان و استاندارد سازی شیوه طراحی؛

۳ـبومی سازی طرح خای شهرسازی و آموزش دوره های ماستری و دکتری شهرسازی در داخل کشور؛

۴ـمطالعات و برنامه ریی و طراحی بر اساس نیاز مردم و شرکی ساختن مردم در روند شهرسازی؛

۵ـرفع تداخل وظیفه ای بین وزارت خانه های مختلف و شهرداری ها؛

۶ـبازنگری در مفهوم مدیریتی و طرح مبانی شهرسازی و حقوق شهروندی در میان سازمان های مسوول؛

۷ـ بازنگری در مفهوم کیفیت زندگی برای حل مشکل فقر شهری و مسایل زیست محیطی؛

۸ـ مشارکت مردم در شهر برای بالا بردن ظرفیت ساختار شهری و حکومت داری خوب؛

۹ـ اصلاح قوانین و مقررات مربوطه به شهرسازی؛

۱۰ـ به کارگیری رویکرد پایین به بالا در سیستم کلان مدیریتی با هدف به کارگیری نیروهای کاری محلی وبومی؛

۱۱ـ تلقی برنامه ریزان شهری به عنوان وکلای مدافع حقوق شهروندی (Koomen,2008 , p :17)؛

۱۲ـ   ایجاد نظام یکپارچه شهری تحت مدیریت وزارت امور شهرسازی

در پایان امیدوارم این مقاله گامی هر چند کوچک آما رو به آینده برای پیشرفت کشورهای عقب نگه داشته شده به خصوص افغانستان باشد و مبانی برای مطالعه و تحقیقات دیگرمحققان و دانشمندان شود.

تصاویری نمونه از اجرای طرح های استراتژی توسعه شری با هدف تامین مسکن بهسازی و یهبود شرایط سکونت در برخی از کشورهای در حال توسعه (منبع : حیدری چیانه و رضا طبع  ۱۳۸۹ مجله پژوهش های جغرافیای انسانی شماره ۷۳)

منابع:

  1. رفیعیان، م.، شاهین راد، مهنوش. 1387 . ” راهبرد توسعه شهر در جهت تحقق برنامه ریزي توسعه شهري ( با تاکید بر. برنامه راهبردي شهر کرمان)، مجله مطالعات اجتماعی ایران، شماره 4
  2. رویکردي جدید در برنامه ریزي شهري در رویکردي تحلیلی“، فصلنامه مدیریت شهري، شماره CDS ” . -. اشرفی، ي. 1388
  3. بحريني، سيدحسين و جهانيمقدم، حميدرضا ( 1383 )، “استفاده از توانهاي بالقوه مناطق جهت توسعة گردشگري مورد خاص: پارك موزة نفت مسجد .33- سليمان”، مجلة محيطشناس ، ي پاييز، شماره 27 ، صص 50
  4. زنده دل، حسن ( 1379 )، جاذبههاي گردشگري استان كهگيلويه و بويراحم ، د سازمان ميراث فرهنگي كشور.
  5. سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح ( 1370 )، فرهنگ جغرافيايي آباديهاي كشو ، ر جلد 15 ، گچساران.
  6. سازمان مديريت و برنامهريزي كشور ( 1383 )، گزارش قانون برنامة چهارم توسعة اقتصادي، اجتماعي، اقتصادي و سياسي جمهوري اسلامي ايرا ، ن فصلهاي چهارم، پنجم و ششم.
  7. سازمان مديريت و برنامه ريزي استان كهگيلويه و بويراحمد ( 1385 )، مطالعات قابليتسنجي استان.
  8. سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور ( 1382 )، گزارش قانون برنامة چهارمتوسعه اقتصادي، اجتماعي، اقتصادي و سياسي جمهوري اسلامي ايران فصلهاي چهارم، پنجم و ششم.
  9. سعيدنيا، احمد ( 1382 )، “مفاهيم و محتواي طرحهاي ساختاري راهبردي”، 84- مجله آباد ، ي سال سيزدهم، شماره 39 ، صص 90
  • شركت بهرهبرداري نفت دوگنبدان ( 1386 )، گزارش ساليانه عملكرد بخش نفت. 31 ارزيابي استراتژيك الگوي توسعة شهرهاي…
  • عباسزادگان، مصطفي و رضوي، حامده ( 1385 )، “اتخاذ رويكردي نوين .15- براي طرحهاي توسعة شهري”، مجلة هنرهاي زيب،ا شماره 28 ، صص 22
  • لقايي، حسنعلي و محمدزاده، حميده ( 1379 )، “مقدمهاي بر مفهوم توسعة شهري پايدار و نقش برنامهريزي شهري”، مجلة هنرهاي زيب،ا شمارة 6، صص .38-46
  • مديريت امور آب شهرستان گچساران، 1386 ، سازمان آب و فاضلاب استان كهگيلويه و بويراحمد.
  • مركز آمار ايران ( 1381 )، سرشماري عمومي صنعت و معد . ن
  • مركز آمار ايران ( 1386 )، سرشماري عمومي نفوس و مسكن استان كهگيلويه و بوير احمد.
  • مهديزاده، جواد ( 1385 )، برنامهريزي راهبردي توسعة شهري ( تجربيات اخير جهاني و جايگاه آن در ايران)، وزارت مسكن و شهرسازي، معاونت معماري وشهرسازي.
  • مهندسين مشاور بعد تكنيك ( 1372 )، طرح جامع دوگنبدا ، ن وزارت مسكن و شهرسازي. ب ( 1382 )، طرح توسعه و عمران ناحيه گچساران ( دوگنبدان Ĥ 16 مهندسين مشاور م و دهدشت) ، سازمان مسكن و شهرسازي استان كهگيلويه و بوير احمد.
  • مهندسين مشاور نقش جهان پارس ( 1385 ): تكنيك تجزيه و تحليل سوا . ت نشريه جغرافيا و برنام هريزي ( دانشگاه تبريز) ، شماره 29 32
  • وزارت مسكن و شهرسازي ( 1376 )، طرح كالبدي ملي اير ن منطقة خوزستان، مطالعات لرزهخيزي منطقه، مركز مطالعات و تحقيقات شهرسازي و معماری
  1. Asian Development Bank (2004) City Development Strategies to Reduce Poverty. Manila.
  2. Hall, Peter; Ulrich Pfeiffer, Urban Future 21. E&FN Spon, 2000.
  3. Riley, J., 2001. Indicator quality for assessment of impact of multidisciplinary systems. Agr. Ecosyst.Environ. 87, 121–128.
  4. Button, K., 2002. City management and urban environmental indicators. Ecol. Econ. 40, 217–233.
  5. Cities Alliance (2004a), “Shelter Finance for the Poors“, Washington, D.C.,USA.
  6. . Cities Alliance (2004b), “New Spatial and Urban Approaches“,(Internet:http://www.cities alliance.org).
  7. . Cities Alliance (2004e), “Institutionalization of the CDS into Urban Planningin Iran“, Cities Alliance, Washington Dc.
  8. . Cities Alliance (2006a), “Guide to City Development Strategy“, Washington,D.C., USA.
  9. . Cities Alliance (2006b), “Foundations for Urban Development“, Washington,D.C., USA.
  10. . Cities Alliance (2007), “Livable Cities, Washington“, D.C., USA.
  11. . Cities Alliance (2008), “Community-Led Infrastructure Finance Facility(CLIFF)“, Annual report, Washington D.C.
  12. . Davis, B. & Whinston, A. (1962), “Externalities, Welfare and the Theory of Games“, Journal of Political Economy, 70: 241-262.
  13. . Eiweida, Ahmed (2002), “Urban Development Specialists“, World Bank.Washington, D.C., USA.
  14. . Gunder, Michael (2007), “Problematising Responsibility in Planning Theoryand Practice: ON-seeing the Middle of the String?” Progress in Planning, p:
  15. . Hall, Peter & Pfeiffer, U., (2004), “Urban Future 21“, Spon Press: London.
  16. . Hanley, Daniel (2003), “Cockburn Community DevelopmentSstrategy“,p:24,
  17. . Jiaping, Wu (2008), “Local Planning and Global Implementation: ForeignInvestment and Urban Development of Pudong”, Shanghai, HabitatInternational, p: 11.
  18. . Kathmandu Metropolitan City (2001), “Kathmandu City DevelopmentStrategy“, Cities Alliance KMC. Washington, D.C., USA.
  19. . Kellett, Livia, et al (2007), “The City of Saskatoon’s Local Area PlanningProgram: A case study (Canada)”, Indic. Res., p: 8.
  20. . Koomen, Eric, et al (2008), “Open- Space Preservation in the Netherland”:Planning, Practice and Prospects, p: 17.
  21. . Kostic, Smiljko (2007), “Formulation City of Nis Development Strategy“,Newsletter, p: 8. (http://www.citiesalliance.org/publication/otherresources/other-resources- cds.html)
  22. . Leman, Edward (2002), “City Developmen Strategies in China“,(Internet:http://.www.chreod.com)
  23. . Leng, Kay (2005), Strategic environmental assessment in Hong Kong Environment International, p:
  24. . Madanipour, Ali (2006), “Urban Planning and Development in Tehran”, Cities,vol, 23.No.6, p: 6
  25. . Marull, Joan (2007), “A Land Suitability Index for Strategic EnvironmentalAssessment in Metropolitan Areas”, Landscape and Urban Planning, p: 13
  26. . Mcclamroch, Jo, et al (2001), “Strategyic Planning: Politics, Leadership anLearning”, The Journal of Academic Librarianship, Vol. 27, 5, p: 6.
  27. . UMP (2002), “Urban Management Programme, City Development Strategies-Lesson from UM/UN HABITAT Experiences”, UN- HABITAT/UMPPublication Series 29, Nairobi.
  28. . UN Habitat (2009), http://www.unhabitat.org/downloads/docs/GRHS2009 Abridged.p.f.
  29. Webster, Douglas (2002), “Formulating City Development Strategies in China: Methodological Steps“.
  30. . World Bank (2006), “New Spatial and Urban Approaches”, the World Bank,Urban & Local Government Strategy: MNA Region Consultations, Marseille,April 17, 2009, Washington D. C.
  31. . World Bank (2007), “Annual Report, Cities Alliance”, Washington Dc.
  32. . World Bank (2007), “Urban Safety and Security form Focus of New
  33. UNHABITAT Global Report on Human Settlements”,(http://www.citiesalliance.org/ca/node/211), Washington D. C.
  34. . World Bank (2008), Slum Upgrading Up Close: Experiences of Six Cities

[1] Action Plan

[2] City Development Strategy

[3] http://www1.jamejamonline.ir/newstext2.aspx?newsnum=100840733528

[4] http://www.avapress.com/vdcfvtdc.w6d1cagiiw.html

[5] زاغه به محله‌های فقیرنشین و بدون مجوز در حاشیه شهرها گفته می‌شود. معمولاً امکانات بهداشتی، رفاهی و امنیتی در مناطق زاغه‌نشین وجود ندارد. هم‌اکنون بیش از یک میلیارد نفر از مردم جهان در زاغه‌ها زندگی می‌کنند. برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد، با توجه به رشد جمعیت جهان، جمعیت زاغه‌نشین‌ها در سال ۲۰۳۰ میلادی را در حدود ۲ میلیارد نفر برآورد کرده‌است. بر اساس آمار سازمان ملل متحد، هم‌اکنون بیش از یک نفر از هر ۳ ساکن در شهرهای کشورهای در حال توسعه در زاغه زندگی می‌کند. زاغه‌ها طیفی از آپارتمانهای پرتراکم و بدمنظره در مرکز شهر تا سکونتگاه‌های پراکنده غیررسمی و بدون قانون در حاشیه شهرها را شامل می‌شود. برخی بیش از ۵۰ سال قدمت دارند و برخی هنوز در حال تصرف شدن هستند. (مرکز اطلاعات سازمان ملل متحدتهران)

[6] The United Nations Center for Human Settlements (Habitat)

[7] Spatial Development Strategy (SDS)

[8] Durban Structure Plan

[9] www.Cityftehran.org/strategic

[10] The United Nations Center for Human Settlements (Habitat)

[11] World Bank

[12] City Development Strategy

[13] Asian Development Bank

[14] San Fernando

[15] Ho Chi Minh City

[16] Haiphong

[17] Dipolog

[18] Dapitan

[19] Lapu Lapu

[20] Sagay

[21] Roxas

[22] Olongapo

[23] Dhaka

[24] Bandung

[25] Fuling

[26] Phitsanulok

[27] Game Theory

[28] Button

[29] Riley

[30] Hall and Pfeiffer

[31] Mega – City

[32] Strategic Factors

[33] de Souza

[34] Peter Hall

[35] (Tems of References (TOR

[36] Cities Alliance (2004) The Urban Challe

[37] CITY DEVELOPMENT STRATEGIES (CDS)       

[38] Livable

[39] Competitive

[40] Bankability

[41] Well managed and well governed

[42] Good urban management and Governance

[43] Accountability

[44] Transparency

[45] Contestability

[46] Governance

[47] Global Experiences Of City Development Strategy

[48] NGO

[49] EThekwini

[50] Alexandria Egypt

[51] Action Plan

[52] Design

[53] Assessment

[54] Visioning

[55] Strategy

[56] Implementation

[57] Monitoring

[58] Action

[59] لازم به ذکر است فقط این هفت شهر دارای ماستر پلان منظور شده (ویزه) توسط وزارت امور شهرسازی و ریاست جمهوری افغانستان است.که ماستر پلان بامیان به ریاست نویسنده در سال ۱۳۹۲ الی ۱۳۹۳ طراحی شده است.