فناوری و شتاب روزافزون زندگی مدرن، رفتارها و عادات انسانها را دگرگون کرده و مطالعه، این عادت دیرینه بشری، نیز از این تحولات در امان نمانده است. با این حال، در میان هیاهوی عصر دیجیتال، عشق به کتاب همچنان در قلب کتابخوانها زنده است. آنها هنوز لذت پرسه زدن میان قفسههای کتابفروشیها، لمس صفحات کاغذی و بوی خوش کاغذ را به تجربههای مجازی ترجیح میدهند.
صفیالله ناصری، مسئول نشرات انتشارات اکسوس، در گفتگو با ما، از وضعیت چاپ و نشر، علایق مخاطبان، و چالشهای اقتصادی این حوزه سخن گفت. او تأکید دارد که با وجود افزایش شمار کتابهای دیجیتال، هنوز هم جوانان به کتابهای چاپی علاقهمند هستند، و استقبال از آثار جدید، انگیزهای برای ادامه مسیر نشر و ترویج فرهنگ مطالعه است.
ناصری در آغاز به نوع کتابهایی که اخیراً توسط این انتشارات، چاپ شدهاند اشاره میکند:«کتابهایی که در این اواخر نشر کردهایم، عمدتاً در حوزه آموزشی قرار دارند؛ کتابهایی که در پوهنتونها تدریس میشود، در کنار آن کتابهای انگیزشی و اسلامی نیز چاپ کردهایم که با استقبال خوبی از سوی مخاطبان روبهرو شدهاند.»
او میافزاید که سلیقه کتابخوانان در سالهای اخیر به سمت موضوعاتی مانند روانشناسی و آموزش سوق یافته و مردم بیشتر علاقمند کتابهایی هستند که در زمینه موفقیت فردی و آموزشهای کاربردی نوشته شده باشند.
ناصری با اشاره به شرایط اقتصادی فعلی کشور، میگوید که سرمایهگذاری بر چاپ کتاب کاهش یافته است؛ اما نرخ کتاب در افغانستان هنوز در سطحیست که مردم توانایی خرید آن را دارند.
در ادامه، ناصری درباره تأثیر کتابهای دیجیتال بر بازار کتابهای چاپی میگوید:«گرچه کتابهای دیجیتال در حال رشد هستند و روی روند کتابخوانی فیزیکی تأثیر گذاشتهاند، اما مشاهده میکنیم که جوانان همچنان علاقمند مطالعه کتابهای چاپیاند و این یک امید بزرگ برای ماست.»
به باور ناصری، وقتی کتابی جدید با استقبال خوب مواجه میشود، این بازخورد نهتنها به نویسندگان و ناشران انگیزه میدهد، بلکه تأثیر مثبتی بر عادت کتابخوانی جامعه نیز دارد.
او تأکید میورزد که برای جذب مخاطبان جدید، نیاز است که ناشران و نویسندگان درک دقیقی از علاقهمندیها و نیازهای مردم داشته باشند، زیرا «این تنها راه حفظ و تقویت فرهنگ کتابخوانی است.»
هفته کتاب، زمانی برای بازگشت به ریشههای اندیشه و کلمه است . این زمان فرصتی برای معرفی آثار تازه، اندیشههای نو و تجربههای ارزشمند در عرصه نوشتار است. در این میان، اثر تازهای از وحید جلالزاده، نویسنده، پژوهشگر و مشاور مهاجرت ساکن کانادا، قابل ذکر است. کتابی که راهنمایی کاربردی برای عبور آگاهانه از مسیر پرپیچوخم مهاجرت گفته میشود.
وحید جلالزاده مسیر نویسندگی را از دوران نوجوانی و با علاقه به داستان و طنز آغاز کرد. اکنون او دانشجوی رشته مطالعات پالیسی در دانشگاه تورنتو متروپولیتن است و تمرکز حرفهای و دانشگاهیاش را بر موضوع مهاجرت و پناهندگی گذاشته است.
جلالزاده میگوید که مخاطبان اصلی کتابِ «از رویا تا واقعیت»، مهاجران و پناهجویانی استند که در آستانهی مهاجرت قرار دارند یا به تازگی وارد کانادا شدهاند. محتوای کتاب از نخستین گامهای ورود گرفته تا آشنایی با قوانین، حقوق شهروندی، فرصتهای شغلی، سازگاری فرهنگی، و مدیریت چالشهای روانی و اجتماعی، همه در قالبی ساختاریافته، روشن و کاربردی گردآوری شده است.
جلالزاده، کتاب و نویسندگی را ستون فکری هر جامعه دانسته و یکی از دلایل کاهش علاقه به مطالعه را تمرکز بیش از حد بر فضای مجازی و نبود فرهنگ کتابخوانی در سنین پایین میداند.
در هفته کتاب، صدای نسل جوانی که با امید، علاقه و آگاهی به سوی آینده گام برمیدارند، شنیدنیتر از همیشه است. صدف، دختر ۲۳ سالهای از ولایت کابل، از جمله جوانانی است که کتاب را نهفقط وسیلهای برای آموزش، بلکه بخشی از «هویت فردی و اجتماعی» خود میداند. او گفت: «مطالعه، جزو کارهای روزمره و یکی از فعالیتهای مهم در زندگی من است. علاقه شدیدی به کتاب دارم و همیشه سعی میکنم برای آموختن بیشتر وقت بگذارم.»
برای صدف، هفته کتاب فقط یک مناسبت نمادین نیست، بلکه فرصتی واقعی برای رشد فکری و دسترسی به منابع جدید است تا از طریق آن بتواند سطح آگاهی خود را افزایش دهد.
صدف که اکنون در ابتدای مسیر زندگی علمی خود قرار دارد، آیندهاش را در مسیر دانش و تحقیق میبیند: «۲۳ سال دارم و دوست دارم در آینده پژوهشگر شوم تا بتوانم از این طریق به مردم و جامعهام خدمت کنم.»
او با نگاهی واقعگرایانه، خواهان حمایت بیشتر از نسل جوان، نویسندگان و صنعت نشر در افغانستان است.
صدف همواره کوشیده تا در نمایشگاههای کتاب حضور یابد و از کتابهای جدید بهرهمند شود. او از دختران دیگر میخواهد که «مطالعه را به عنوان بخشی جداییناپذیر از زندگیشان بپذیرند. زیرا کتاب میتواند افقهای تازهای را برای آنان باز کند.»
هفتهی کتاب در افغانستان همهساله از تاریخ ۲۴ ماه ثور آغاز و تا پایان این ماه ادامه مییابد. این هفته به منظور گرامیداشت از جایگاه کتاب و ترویج فرهنگ کتابخوانی در میان اقشار مختلف جامعه برگزار میشود. با وجود این تلاشها، فرهنگ کتابخوانی در کشور در حالت مطلوبی قرار ندارد. به اساس آمار وبسایت «جمعیت جهان»، افغانستان با ۲،۵۶ کتاب در سال، پایینترین نرخ سرانه مطالعه در جهان را دارد. یعنی هر فرد کتابخوان در افغانستان، به طور میانگین کمی بیشتر از دو کتاب میخواند و مجموع مدت زمان آن در سال، به ۵۸ ساعت میرسد.
در حالی که در ایالات متحده امریکا، هر فرد به طور میانگین در یک سال بیش از ۱۷ کتاب میخواند و ۳۵۷ ساعت از عمر یک سال خود را به مطالعه میگذراند. در این جدول، هند، بریتانیا، فرانسه و ایتالیا به ترتیب در جایگاه دوم تا پنجم قرار دارند و برونیی، پاکستان، عربستان سعودی و امارات متحده عربی با اندکی تفاوت، قبل از افغانستان جا گرفتهاند.
