گلالی فریده، معروف به استاد مهوش یکی از محبوب‌ترین هنرمندان عرصه موسیقی افغانستان که لقب «استادی» و «بانوی آواز افغانستان» را نیز در کارنامه‌ی هنری خود دارد بعد از پنج دهه فعالیت هنری با صحنه خداحافظی کرد.

استاد مهوش دو روز پیش در کنسرتی که با حضور هنرمندان اهل افغانستان و تاجکستان در ویرجینای آمریکا برگزار شده بود، گفت: «امروز من از روی استیج جدا می‌شوم و متاثر هستم. چطور بگویم مه دیگر نمی‌توانم آواز بخوانم.»

گلالی فریده که بعدها به مهوش معروف شد، در ۲۱ سالگی پا به هنر موسیقی گذاشت و در دهه ۱۹۷۰ لقب در زمان ریاست جمهوری محمد داوود خان لقب «استادی» را دریافت کرد. هنرمندان و کارشناسان عرصه‌ی موسیقی افغانستان صدای او را «جادویی» توصیف می‌کنند.

شخصیت‌های فرهنگی و اهل موسیقی می‌گویند که استاد مهوش تا آخرین لحظه از لقب استادی به بهترین وجه پاس‌داری کرد.

شکیب مصدق، هنرمند، آوازخوان و داور پیشین ستاره افغان در مصاحبه‌ای با خامه پرس گفت که استاد مهوش از جمله نخستین زن‌هایی است که برای عادی‌سازی صدای زنان افغانستان تلاش کرد و راه را برای زنان هنرمند دیگر هموار ساخت.

آقای مصدق در مورد اهمیت فعالیت‌های استاد مهوش گفت: «مهوش هنرمند به شدت حرفه‌ای در کار خودش است. استاد مهوش و میرمن پروین کسانی هستند که راه را هموار کردند برای زنان آوازخوان مثل هنگامه، خانم ژیلا و امثال این‌ها.»

استاد مهوش در یک نوار تصویری به بی‌بی‌سی فارسی گفت: «من در زندگی‌ام سه بار عاشق شده‌ام؛ بار نخست عاشق نامزاد خود شدم بار دوم هم عاشق موسیقی و بار سوم عاشق جوان‌های میهن خود شده‌ام.»

با آنکه افغانستان بستر مناسبی برای هنرمندان بخصوص آوازخوان‌های زن نبوده است، اما استاد مهوش ۵۶ سال را در این عرصه فعالیت کرده و مردم بیشتر او را با آهنگ‌های عاشقانه، عارفانه و میهنی می‌شناسند.

مهوش بزرگترین افتخار هنری خود را آوازخوانی دوگانه با احمد ظاهر می‌داند.

این هنرمند محبوب، آوازخوانی را از دوران مدرسه (مکتب) آغاز کرد. و پس از پايان تحصيل، به آوازخوانی در راديو افغانستان روی آورد. اولين آهنگش را در سال هزار و سيصد و چهل و شش در يکی از استوديوهای راديو افغانستان اجرا کرد.

استاد مهوش با اجرای آهنگ معروف «وقتی عاشق شوی راز دلته گفته نتانی» در کنسرت «کاپیتان وان» ایالت ویرجینیای آمریکا از آوازخوانی و صحنه خدا حافظی کرد و گفت که دیگر نمی‌تواند با آن شور و شعف بخواند.

جاوید فرهاد، شاعر و شخصیت فرهنگی افغانستان در رابطه به کارکرد استاد مهوش گفت: « استاد مهوش هم از ره‌گذرِ هنری و هم از لحاظ شخصیّتی پدیده‌ی منحصر به‌فرد است. صدایش مانندِ ترّنمِ باران با لب‌ریز از شور، تازه‌گی و طراوت است.»

به گفته‌ی او، «آوازِ استاد مهوش، آوازِ قفل‌شده در حنجره‌‌ی هزاران بانوی زجر کشیده در افغانستان است که هم آن را می‌توان در لبِ تنور شنید و هم پشتِ میز و هم در اتاقِ خواب.»

علاقه‌مندان صدای مهوش با خدا حافظی این چهره تاثیرگذار موسیقی واکنش‌های متفاوتی داشته‌اند. خوشحال نبی‌زاده، روزنامه‌نگار و فعال اجتماعی در صفحه‌ی ایکس خود استاد مهوش را انسان «بزرگ» توصیف کرده و گفته که افغانستان به چنین شخصیت‌ها نیاز داشت و دارد.

فرزاد فرنورد، یکی دیگر از کاربران شبکه‌ی اجتماعی چنین نوشته است: «استاد مهوش در روزگاری با صحنه خدا حافظی کرد که هنوز هم خواننده‌گی‌ برای زن‌ها در افغانستان کار نادرست و در وضعیت فعلی جرم است.»

این کاربر همچنان افزوده است که «مهوش روزهای دُشواری را پشت سر گذراند. ریاضت کشید، جفاهای بی شماری از خانواده و مردم دید تا به چیزی که باور داشت برسد.»

استاد مهوش در دوران هنری خود ۱۵۰۰ آهنگ صوتی و تصویری را ماندگار ساخت و در کشورهای مختلف کنسرت اجرا کرد. او در سال ۲۰۰۳ به دلیل خدمات هنری و آهنگی برای کودکان افغانستان برنده جایزه بین‌المللی آسیا پسیفیک شد.

او هنگام خدا حافظی با صحنه گفت: «یک زن مسلمان اهل افغانستان نیز می‌تواند سال‌ها آواز بخواند و با موی سفید از دنیایی موسیقی خدا حافظی کند.»