kblcity-605x320

سید ضیا حسینی

مشاور وزارت امور شهرسازی (نویسنده مسوول – ۰۷۷۴۴۸۹۵۹۶ )

 szhoseyni@yahoo.com

چکیده

روش تهیه چشم انداز راهبردی و بلند مدت یک شهر که بر اساس آن برنامه اجرایی[۱] کوتاه مدت تهیه می شود بسیار مهم و اساسی است .در دهه های اخیر مکاتب و پارادایم های مختلفی در بخش ادبیات شهری بوجود آمده اند که برخی از آنها تاثیرات زیادی بر فضاهای شهری داشته اند. در این میان رویکرد استراتژی توسعه شهری[۲]  یکی از مهم ترین این مباحث است.

مدیریت راهبردی اهمیت بالایی در برنامه ریزی شهری دارد.  این برنامه مدیریتی با تأکید بر مشارکت دایمی مردم و ترسیم چشم‌انداز برای شهر، از دیگر انواع الگوهای گذشته برنامه‌ریزی شهری متفاوت است. فراوانی مشکلات و چالش های شهری از یکطرف و شرایط جدید شهرها در قبال جهانی شدن، تغییر رویکرد در برنامه‌ریزی شهری را می طلبد. طرح های ماسترپلانها و جامع کنونی بیشتر از اینکه نقش هدایت کنندگی داشته باشند نقش بازدارندگی را فعلا ایفا کرده اند. استفاده از این رویکرد جدید در برنامه‌ریزی شهری ایران و افغانستان به عنوان دو کشور همسایه و با شباهت های فرهنگی و اجتماعی  نیز می‌تواند شهرها را از شرایط کنونی که با مسائل و مشکلات متعددی مواجه هستند، نجات بخشد. ویژگی خاص استراتژی توسعه شهری تأکید بر حل مشکلات شهری در چارچوب تصویری شفاف از وضعیت موجود و چشم‌انداز شهر در آینده و مشارکت هر چه بیشتر شهروندان در امور شهر  است. روند کنونی که شهرها یکی پس از یکی دیگر ایجاد می شود فقط تداعی کننده شهرشینی است نه شهرگرایی.مردم نمیدانند که شهر آنها در آینده چه خواهد شد و به چه سویی حرکت می کند.

استراتژی توسعه شهری تا کنون در بیش از ۳۰۰ شهر جهان اجرا شده است. هدف از این مقاله  امکان سنجی اجرای طرح های استراتژی توسعه شهری در افغانستان شهر کابل با رویکرد مدیریت راهبردی بر مبنای شرایط کنونی در سیستم مدیریت شهری افغانستان با همکاری وزارت امور شهرسازی افغانستان است.

واژگان کلیدی

راهبرد- توسعه شهر برنامه‌ریزی ـ مدیریت استراتژیک ـ توسعه پایدار ـ استراتژی توسعه شهری (CDS )ـ افغانستان

  • مقدمه

گسترش شهرنیشی در جهان به خصوص کشورهای در حال توسعه سبب افزایش استفاده بیش از حد از طبیعت در  شهرها و به تبع آن افزایش تولید آلاینده های زیست محیطی شده است. به صورتی که هم منابع مختلف با محدودیت مواجه هستند و هم کیفیت محیط زیست در شهرها کاهش یافته  است. برنامه‌های بخشی و کوتاه مدت  که برای شهرها تهیه و اجرا می‌شود تنها قادر به حل مشکلات شهری بصورت موقت هستند.

یکی از اشکالات مهم این طرح‌ها عدم هماهنگی با یکدیگر و محدود شدن دامنه دید آنها از نظر زمانی و مسئله شناسی شهری و همچنین عدم داشتن دید راهیردی است. این مسائل و تلاش‌های برنامه‌ریزان شهری در طول دهه‌های اخیر برای همراه شدن برنامه‌های شهری با تغییرات روزافزون شهری به ظهور الگوی برنامه‌ریزی استراتژیک شهری منجر شد که برنامه‌های راهبردی توسعه شهری در این بخش‌ قرار می‌گیرد.

 استراتژی توسعه شهری با هدف کاهش فقر و توسعه پایدار و ارتقای مشارکت و ایجاد حکومت داری خوب شهری  ابزاری برای رشد متعادل در شهرها و مناطق  اطراف آنها است و بهترین گزینه را برای آینده شهر در نظر می‌گیرد. وقتی که یک شهر را گسترش می دهیم چالش های زیادی را بوجود می آوریم از جمله:

  • چالش تامین آب مور نیاز (شهر کابل و تهران در تامین آب مشکل اساسی دارد)؛
  • مشکل کمبود زمین برای ساخت و ساز ( در حال حاضر در شهر کابل و تهران به دلیل کمبود فضای مناسب بسیار ی از تپه ها، فضای سبز و حتی زمین های دولتی غصب شده و یا بر خلاف ماستر پلان ساخته شده است)؛
  • ساکنین جدید این شهرها در کجا زندگی خواهند کرد ؟؛
  • چالش تامین و تجهیز مکاتب و مدارس جدید و فاصله مناسب با محل زندگی این افراد؛
  • مشکل اساسی جمع آوری و از بین بردن زباله ها و کثافات تولید شده (در شهر تهران روزانه بیش از ۸۰۰۰ تن زباله تولید می شود[۳] و در کابل بیش از ۴۷۰۰ تن زباله خارج می شود [۴] .سرانه استاندارد جهانی تولید زباله برای هر نفر تقریبا ۴۰۰ گرم است اما در تهران ۲ برابر و کابل حدود ۲٫۵ برابر استاندارد جهانی است. )؛
  • امنیت شهر چگونه تامین خواهد شد ؟ و هزاران چالش دیگر.

جهان در حال توسعه با بحران روبرو است، البته نه بخاطر اینکه برای مشکلات راه حلی وجود ندارد بلکه بیشتر به این خاطر که سیاستگزاران، و دولتمردان چه در کشورهای توسعه یافته و چه در کشورهای در حال توسعه به طور جدی به این چالش های و راه کار آن را بررسی نکرده اند.

با توجه به شرایط سیاسی و اجتماعی و اقتصادی ایران و افغانستان مهاجرت شدیدی از روستاها به شهر وجود دارد و در صورتی که روندهای موجود ادامه یابند، در آینده ساکنین جدید شهرها در زاغه[۵] های شلوغ و فاقد استانداردها و خدمات شهری اسکان خواهند یافت. در چنین سکونتگاه هایی عدم دسترسی به آب آشامیدنی سالم و آلوده شدن محیط کودکان به خاطر عدم جمع آوری زباله ، بخشی از جریان روزمره آنان خواهدبود.

 اختلافات شهروندان نه از طریق دادگاه و قاضی بلکه از مکانیزم های غیررسمی، زورمندان  و گاهی خشونت بار رفع و رجوع خواهد شد . بسیاری از زاغه ها در محدوده قانونی شهرها هستند اما  به واسطه مدیریت شهری تحت نفوذ زاغه داران و مافیا حقوق ساکنین به رسمیت شناخته نشده و ناچار خواهند بود جهت تامین خدمات مورد نیاز و رفع حوایج خود به بازارهای موازی و پرهزینه روی آورند.

شهرها ساخته و پرداخته اندیشه بشری و محصول تفکر اوست بنابراین الگوهایی که برای شهرسازی و ساماندهی شهرهای ایجاد می شود نمی تواند معیاری استاندارد برای تمام شهرهای باشد چرا که هر شهر دارای شرایط فرهنگی و اجتماعی و بافت متفاوتی است.

با مطالعه آمار جهانی مشاهده می شود که شمار رشد فقر شهری، نابرابری در فرصت ها و درآمد، موجب شده تا در شهرهای آفریقا، آمریکای لاتین و آسیا نزدیک به سه چهارم از جمعیت شهرنشین در مناطق حاشیه نشین و غیر رسمی ساکن باشند؛ که اغلب مورد بی توجهی و عدم ارائه خدمات لازم از سوی دولت می باشند. این چیزی است که در نقاط مختلف در کابل، کازابلانکا، دارالسلام، لندن، مادرید، و نیویورک و تهران نیز دیده میشود. در مجموع می توان گفت که بسیاری از شهرهای در حال توسعه، به وضوح با آینده ای خطرناک مواجه خواهند شد.

تاریخ استراتژی توسعه شهری  در سال ۱۹۹۱ هنگام بوجود امدن سازمان ائتلاف شهرها بر می گردد. این سازمان با مشارکت “مرکزسکونت های انسانی سازمان ملل متحد”[۶]  اسناد رسمی آن را منتشر کرد.

مدیریت راهبردی تصمیم‏ها و اقداماتی است که برای تدوین و اجرای خط مشی‏ها مورد استفاده قرار می‏گیرد تا رابطه بین سازمان و محیط آن به نحوی تنظیم شود که سازمان یا شهرداران قادر به تحقق اهداف خود باشد سازمان‏های بزرگ و کارآمد مثل وزارت شهرسازی و مسکن یا شهرداری‎ها که دارای پروژه های متعدد می‏باشند به سازمان‏های پروژه محور مشهور می‏باشند لذا تصمیمات راهبردی و بنیادی نقش مهمی را در این سازمان‏ها بازی می‏کنند چرا که بدلیل تعدد پروژه‏ها در این سازمان‏ها عدم تصمیم‏گیریهای راهبردی و آینده نگری در آنها باعث شکست در پروژه‏ها و نهایتا تخریب از درون این گونه سازمان‏ها خواهند شد.

تصمیمات راهبردی از نتیجه تحقیقات و پژوهش‏های حال و آینده بدست می‏آیند. استراتژی توسعه شهری را می توان نوعی مدیریت و برنامه ریزی استراتژیک یا راهبردی دانست با ذکر این نکته که بیشتر بر مراحل اجرا و مشارکت هرچه بیشتر شهروندان در روند توسعه شهری تاکید دارد تا تدوین یک استراتژی و راهبرد غیر عملی.

ترکیب استراتژی توسعه شهری با مدیریت و برنامه ریزی استراتژیک (راهبردی) چشم اندازی روشن برای توسعه شهری پایدار به ما خواهد داد. برای مثال می توان به نمونه ای از تجارب برنامه ریزی ساختاری ـ راهبردی به شرح زیر اشاره کرد :

  • برنامه راهبردی سئول در کره جنوبی (۱۹۹۸) با هدف تنظیم برنامه ای مدون برای ساختار مدیریتی شهر؛
  • برنامه رابردی بارسلون (اسپانیا ۱۹۹۰) با هدف بهبود کیفیت زندگی شهروندان و افزایش دایره نفوذ بارسلون در مدیترانه و خدمات رسانی در ابعاد مختلف؛
  • برنامه راهبردی لندن (۱۹۹۸) از طریق استراتژی SDS[7] با هدف تبدیل لندن به پایتخت اروپایی؛
  • طرح راهبردی ـ ساختاری توسعه و عمران تهران (۱۳۸۶) با هدف تهران شهری با هویت اسلامی ـ ایرانی و هوشمند و سرسبز و شاداب. (وزارت مسکن و شهرسازی ۱۳۸۶ :۱)؛
  • برنامه راهبردی استانبول (۱۹۹۸) در قابل هویت بخشی و حفاظت از میراث تاریخی ـ فرهنگی و طبیعی شهر؛
  • برنامه راهبردی دوربان (افریقای جنوبی[۸] ۱۹۹۶) با هدف مقابله با بی عدالتی و تبعیض از طریق تدوین اهداف بلند مدت و ایجاد شیوه هایی برای دستیابی به اهداف کوتاه مدت[۹] .
  • روش تحقیق

 در این مقاله ابتدا با استفاده از مطالعات اسنادی و کتابخانه ای، مبانی نظری مرتبط با موضوع تحقیق و تعاریف و مفاهیم مورد نیاز بررسی و ارائه گردیده است . سپس با استفاده از مجموعه ای از مطالعات میدانی و کتابخانه ای، و مصاحبه با مردم و مسئولین نسبت به شناسایی مزیت ها و پتانسیل های شهر و امکان سنجی اجرای طرح استراتژی توسعه شهری پرداخته شده است.

پیچیدگی سیستم های شهری و ناکارامدی و ناتوانی روشهای سنتی که تنها با ارائه راه حلهای موضعی و موردی در

تلاش برای رفع مسائل و مشکلات موجود هستند؛ موجب گردیده است تا بسیاری از شهرها در شرایط نابسامانی قرار گرفته و با گسترش بی رویه فقر و شرایط بد اقتصادی مواجه گردند. نیاز به اقدامات آگاهانه و اقدامات قاطع برای رفع کاستی ها و نابسامانیهای شهری، موجب گردید تا مرکز سکونتگاه های انسانی سازمان ملل متحد[۱۰]و نیز بانک جهانی[۱۱]  ، همکاری مشترکی را با عنوان استراتژی توسعه شهر[۱۲] ، جهت بهبود کارایی و ارتقای سطح مشارکت در مقوله توسعه شهری، آغاز نمایند.  (رفیعیان و شاهین راد، ۱۳۸۷)

راهبرد توسعه شهر را می توان چنین تعریف نمود: ” فرایند آماده سازی تحقق چشم انداز بلند مدت شهر از طریق تهیه برنامه های عملی کوتاه و میان مدت برای توسعه پایدار شهر که بر مشارکت فراگیر شهروندان، رشد عادلانه، تعادل زیست محیطی و تقویت رقابت اقتصادی شهر تاکید دارد.. ارتقاء مدیریت شهری، اصلاحات نهادی و مشارکتی نمودن اداره امور به عنوان تنها راه حل نیل به وضعیت مناسب اقتصادی و اجتماعی کلیه شهروندان، از جمله اهدافی است که در قالب راهبرد توسعه شهر قابل پیگیری می باشد” .(بانک توسعه آسیا ۲۰۰۴  [۱۳])

  • پیشینه تحقیق

تا کنون در بیش از ۴۰ کشور دنیا طرح های استراتژی توسعه شهری مطالعه و اجرا شده است.  بانک جهانی نخست در شهرهای ویتنام؛ سانفرناندو[۱۴]  و هو چی منه[۱۵] و هایفونگ[۱۶], دیپولوگ[۱۷] داپیتان[۱۸] لاپو لاپو[۱۹] ساگای[۲۰] روکساز[۲۱] اولونگاپو[۲۲] خولنا[۲۳] در اندونزی و داکا در چین، باندونگ[۲۴] در تایلند؛ فولینگ[۲۵] در فیلیپین؛ فیتسانولوک[۲۶] در بنگلادش اجرا کرد و  در طول چندین سال گذشته که استفاده از استراتژی توسعه شهری در شهرها رایج شد، بررسیها. مطالعات گوناگونی درباره فرایند استراتژی توسعه شهری انجام شد که شناخت خوبی از این فرایند فراهم کرد و اکنون اتفاق نظر درباره روش شناسی درست استراتژی توسعه شهری وجود دارد (  (Asian Development Bank, 2004:1

همچنین در شهرهای مثل صوفیه بلغارستان (۲۰۰۰) با هدف عضویت در اتحادیه اروپا، عدن در یمن (۲۰۰۱) با هدف کاهش فقر و ارتقای کیفیت زندگی شهدوندان، ژوهانسبورگ در افریقای جنوبی (۲۰۰۲) با هدف توسعه انسانی، امور زیربنایی و خدمات توسعه اقتصادیانجام شده است (شعبانی فرد ۱۳۷۸ ؛ ۵۶۵ : ۵۶۷ ) . در ایران تا کنون در سه شهر بندر انزلی شاهرود و قزوین با همکاری بانک جهانی به صورت آزمایشی در دست تهیه قراردارد (www.mhud.gov.ir) اما در افغانستان تاکنون هیچ تحقیق یا کاری عملی تا کنون انجام نشده است و این مقاله و تحقیق اولین مورد در این زمینه است.

  • ضرورت اجرای طرح

استراتژی توسعه شهری ارزیابی وضع موجود و در نهایت اجرا استراتژی نیست. در اغلب موارد فرآیندهای این استراتژی تکراری و یا فرایندهای موازی هستند. مراحل مشخص استراتژی توسعه شهری به شرایط و ویژگیهای فرهنگی، سیاسی و اقتصادی و اجتماعی  هر شهر بستگی دارد. در برخی از موارد ایده هایی برای تهیه یک طرح استراتژیک و یا برنامه ریزی وجود دارند که می شود از این ابزارها در تهیه استراتژی توسعه شهری استفاده کرد.

به نظر نویسنده اصل موضوع استراتژی توسعه شهری چگونگی اشتراک عموم مردم در پروسه شهرسازی است. تقویت اقتصاد، امنیت خوب، دستیابی به مدیریت و حاکمیت شهری بهبود یافته و دستیابی به رشد اقتصادی و اشتغال فزاینده و در نتیجه آن  کاهش فقر و تداوم آن بدون مشارکت مردم یک شهر امکان پذیر نخواهد بود. در واقع می توان استراتژی توسعه شهری را یک مدیریت استراتژیک در حوزه شهرسازی نامید که با در نظر داشت همه موارد ممکن برای رشد و توسعه شهر یک برنامه عملی و بومی سازی شده به ما می دهد.

در مواردی بررسی و ارزیابی وضع موجود صورت گرفته است ولی برای پیشبرد این فرایند نیاز به هماهنگی بیشتری است. ممکن است برخی از شهرها نیاز به استراتژی را تشخیص داده باشند ولی هیچ اقدامی در این زمینه انجام نداده باشند.

در تمامی این موارد، تضمین مشارکت همه بهره وران، از مراحل اولیه استراتژی توسعه شهری، بسیار مهم و حیاتی است. رهبران مدنی، بخش خصوصی و عمومی و تمامی دست اندکاران و بهره وران باید از ابتدای فرایند استراتژی توسعه شهری احساس مالکیت کنند، چون تعهدات و منابع آنها برای اجراء لازم بوده و برای موفقیت استراتژی توسعه شهری ضروری است.

با توجه به موارد بالا تلفیق بین دو رشته شهرسازی و مدیریت راهبردی(استراتژیک) برای اتخاذ تصمیم‎های راهبردی در شهر می‎تواند راه‎کارهای مناسبی را برای اداره یک شهر ارائه دهد.

رویکرد کنونی به شهرها بیشتر مکانیکی است و فاقد راحتی و قابلیت تطبیق با شرایط شهروندان را دارد با این تحقیق می‎توان مبحثی نو را در مباحث میان رشته‎ای بوجود آورد که زمینه ایجاد تحقیقات دیگر و مفصلتری را برای ترکیب این دورشته ایجاد کرد.

البته نباید این نکته را فراموش کرد که هنوز استراتژی توسعه شهری در هیچ ‌یک از شهرهای افغانستان اجرا نشده است و هنوز کاری در رابطه با مباحث مربوطه به مدیریت راهبردی و همچنین تلفیق بین این دو رشته نیز انجام نشده است. اما در ایران مطالعات آن در چند شهر انجام شده است.

 به‌دنبال عبور بسیاری از کشورهای در حال توسعه از مرحله مطالعات اولیه شهرسازی از جمله افغانستان و ایران و شرایط خوب بانک جهانی برای پرداخت وام در در مقابل تدوین و به‌کارگیری برنامه استراتژی توسعه شهری و در راستای انتقال دانش  میان کشورها و استفاده از تجارب موفق کشورها این طرح اولین طرح امکان سنجی و اجرای استراتژی توسعه شهری  در کشور افغانستان می‎باشد.

  • ماهیت شهر و برنامه ریزی شهری و مدیریت استراتژیک

نظریه پردازان بزرگی چون کارل مارکس، دیوید هاروی، پیتر هال، ماکس وبر و امانوئل کاستلز در زمینه اهمیت مطالعه طبیعت شهرها و تبیین ماهیت برنامه ریزی شهری، دیدگاه و نظریات بسیار مهمی در جهت تشریح ماهیت شهر و برنامه ریزی شهری، از نظریه بازی[۲۷]  را عنوان کرده اند که در این میان، بهره جستن از مهم ترین فصول مشترک آنها محسوب می شود. به تبعیت از نظریه بازی یکی از قواعد و اصول حاکم بر بازی برنامه ریزی شهری که متاثر از شرایط اقتصادی و سیاسی است(Davis &Whinston,1962,p:72 )

رویکرد استراتژیک صرفاً یک ابزار جدید برنامه ریزی نیست بلکه یک شیوه و به عنوان یک ابزار انعطافپذیر، نوین تفکر نیز هست   Wilson, 2000:29)) براساس نیازهای جامعه محلی حرکت میکند و در مقایسه با رویکرد جامع با مشارکت و همکاری در تهیه و اجرای برنامههای توسعه همراه است  .(Wu, 2007: 386این رویکرد به طور شفاف به بخشهای عمومی و خصوصی برای  تشریک مساعی و همکاری در توسعه زمینه برنامه ریزی فرصت میدهد.(Steinberg, 2005: 69) در واقع در این رویکرد تلاشی سازمان یافته جهت اتخاذ تصمیمات و مبادرت به اقدامات بنیادی در مورد آینده صورت میگیرد .برنامه ریزی شهری که از شرایط اقتصاد سیاسی متأثر شده است .

انواع برنامه ریزی

نوع برنامه ریزی کشور ارائه دهنده سال
۱ برنامه ریزی اندک افزا آمریکا لیندپلوم ۱۹۶۵
۲ برنامه ریزی حمایتی آمریکا داویدف ۱۹۶۵
۳ برنامه ریزی عدالت خواه آمریکا ۱۹۶۵
۴ برنامه ریزی سیستمی انگلستان چادویک ۱۹۶۵
۵ برنامه ریزی راهبردی آمریکا دهه ۱۹۶۰
۶ برنامه ریزی فرآیندی انگلستان فالودی ۱۹۷۳
۷ برنامه ریزی داد و ستدی آمریکا فریدمن ۱۹۷۲
۸ برنامه ریزی پاسخگو انگلستان مک کونل ۱۹۸۱
۹ برنامه ریزی دموکراتیک آمریکا فین اشتاین ۱۹۸۵
۱۰ برنامه ریزی مشارکتی انگلستان هیلی دهه ۱۹۹۰
۱۱ برنامه ریزی طراحی محور برای جامعه آمریکا دیوید والترز و لیدابراون ۲۰۰۷

 ( مهدیزاده : ۱۳۸۲ : ۱۲ ) Walters and Brown , 2007

درباره تئوریهای برنامه ریزی شهری نظرات مختلفی است که در جدول زیر روند تاریخی آن اورده شده است.

 روند تاریخی تئوریهای برنامه ریزی شهری.

    ۱۹۰۰ ۱۹۵۰ ۱۹۶۰ ۱۹۷۰ ۱۹۷۰-۱۹۸۰ ۱۹۸۰ ۱۹۹۰
۱ نتیجه طرح کلی

 

 

 

Master Planطرح جامع

Copmrehensive Planطرح اجتماع محور

Comminity Oriented Planطرح توسعه

Development Planطرح راهیردی

Srtategic Planطرح اجرایی و فرآیندی

Action & Process Planضوابط و طرح توسعه۲رویکردزیباسازی شهریبرنامه ریزی شهری و منطقویبرنامه ریزی مشارکتیبرنامه ریزی محیطیبرنامه ریزی سیستمیبرنامه ریزی فرآیندیبرنامه ریزی سنتی جدید۳تئوریبرنامه ریزی کالبدیبرنامه ریزی جامعبرنامه ریزی اجتماعیبرنامه ریزی اکولوژیکیبرنامه ریزی راهبرد عمومیبرنامه ریزی استراتژیکبرنامه ریزی کالبدی

 

برنامه ریزی استراتژی سعی دارد وجوه بیرونی شهر را معرفی کند. به طور کلی طرح های ساختاری ـ راهبردی بنا بر ماهیت نگرش سیستمی خود در درجه اول به حفظ کلیت شهر و ایجاد تعادل پویا میان روند های اصلی توسعه کالبدی و روندهای اقتصادی ـ احتماعی درازمدت نظر داردو برنامه ریزی برای عرصه های فرعی و جزدی را بر عهده طرح های مشخص و شرایط خاص زمانی و مکانی آنها و اجرای ندریجی واگذار می کند. (مهدیزاده و دیگران ۱۳۸۵ : ۲۵۳ ـ۴۰۱ )

توسعه پایدار شهری

توسعه پایدار نه به معنی توسعه پایدار هر یک از زیرسیستم های اقتصادی اجتماعی یا زیرست محیطی به تنهایی است و نه به معنای افزایش پایداری این زیرسیستم ها در عوض تلاش می کند که رشد اقتصادی بازسازی اکولوژیکی حفاظت زیست محیطی و پیشرفت اجتماعی را متعادل کند و دشواری این چالش آن را به یک نقطه تمرکز عمده تحقیقات در سرتاسر جهان تبدیل نموده است. (باتن[۲۸]۲۰۰۲ و رایلی[۲۹]   ۲۰۰۱)

پیتر هال در خصوص مفهوم توسعه پایدار شهری می نویسد: شکلی از توسعه امروزی که توان توسعه مداوم شهرها و جوامع شهری نسل های آینده را تضمین کند. مشخصات یک شهر پایدار شامل موارد زیر می شود:

۱ـ زندگی پایدار شهری موجد یک شهر زنده؛

۲ـ همبستگی و انسجام شهریور ؛

۳ـ وجود یک اقتصاد وایدار شهری موجد کار و ثروت؛

۴ـ سرپناه پایدار شهری موجد مسکن مناسب و قابل استطاعت برای همه؛

۵ـ مردم سالاری پایدار شهری موجد توانمند سازی حقوق و مرتبه شهروندی؛

۶ـ محیط زیست پایدار شهری موجد متابع حفاظت کننده اجتماع؛(هال و فیفر[۳۰]  ۲۰۰۰).

یکی از ابعاد رویکرد توسعه پایدار شهری، بعد اقتصادی آن است. پایداری اقتصادی به معنی برآیند تخصیص بهتر، مدیریت موثرتر منابع و همچنین جریان مستمر سرمایه گذاری خصوصی و در واقع توسعه اقتصادی در قالب دولتی است (لقایی و محمدزاده، ۱۳۷۹۳۶ ) در واقع توسعه اقتصادی در قالب  رویکرد پایداری، عامل ایجاد شهرهایی با کفایت، رقابتی و پایدار و نیز قابل سکونت است. بدون یک اقتصاد شهری متنوع و پویا، پایداری نه تنها به دست  نخواهد آمد بلکه شهر دچار رکود نیز خواهد شد   (Un, 1997 31)

سیاست های مسکن در کشورهای در حال توسعه

جمعیت شهری جهان در سال ۲۰۲۰ به ۴/۴ میلیارد نفر برابر ۶۰ درصد جمعیت جهان خواهد رسید .(UNCHS,1999:2) وتا سال ۲۰۵۰ به بیش از ۷۰ درصد خواهد رسید و در سال ۲۰۶۰ به بیش از ۸۱ درصد(Ibid,2009,p:7)  و تا سال ۲۰۱۵ تعداد کلان شهرها[۳۱] (شهرهای با بیش از ۱۰ میلیون نفر)  به دو برابر یعنی ۲۶ شهر خواهد رسید (World Bank, 1999:25)  با اینکه اتخاذ سیاست های تأمین مسکن گروه های کم درآمد به صورت امروزین آن، پیشینه ای چندان طولانی ندارد، اما شاید بتوان بیانیه رسمی نیکسون در سال ۱۹۷۳ را در زمینه کمک رسمی دولت ایالات متحد در خانه سازی برای خانواده های کم درآمد، از نخستین سیاست های رسمی و دولتی در این زمینه محسوب کرد  (Mendelson & Quinn,1976 )

گرایش اولیه دولت های کشورهای در حال توسعه عبارت بود از روبه رو شدن غیرمستقیم با سکونت غیررسمی، ساختن مسکن برای ساکنان زاغه ها و جابه جایی آنها، که این سیاست ها نیز از دهه ۱۹۶۰ میلادی شکل گرفتند. سیاست های مذکور عموماً از رویکرد برنامه ریزی شهری سنتی تأثیر می پذیرند که در آن توسعه و آرایش کالبدی شهرها بر ملاحظات شهروندی و ریخت شناسی ( مورفولوژی) اجتماعی ارجحیت دارد. در دهه ۱۹۷۰ برنامه های جدیدی به نام طرح های زمین یا آماده سازی حداقل زمین نیز رواج یافتند و مورد استقبال قرار گرفتند .

در اواخر دهه ۱۹۸۰ نیز راهبرد توانمندسازی به عنوان راهبرد اصلی برای تأمین مسکن گروه های کم درآمد شهری مطرح شد و رسمیت جهانی یافت.

این راهبرد مبتنی بر این اصل است که دولت ها به جای ارائه مسکن های آماده به گروه های هدف، آنها را از طریق ارائه یارانه های کمکی و عرضه مصالح استاندارد، قادر به ساختن و بهبود شرایط مسکونی خود کنند.  (اطهاری، ۱۳۸۲) توسعه پایدار شهری مفهومی است که از آن به عنوان تنها راه دستیابی به عدالت اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی برای نسل کنونی و نسلهای آینده در شهرها نام یکی از ابعاد رویکرد توسعه برده می شود   (Institute of Australian, 2003: 5)

در رویکردهای استراتژیک، پرداختن به سه سوال اساسی ضروری است:

۱ کجا میخواهیم باشیم؟ ۲ اکنون کجا هستیم؟ و ۳ چگونه به آنجا میخواهیم ؟ 

یکی از گامهای کلیدی در ارزیابی استراتژیک الگوی توسعه شهری، شناخت و تحلیل عوامل استراتژیک[۳۲] محیط درونی و بیرونی است که در راستای دستیابی مطلوب به توانها و ظرفیتهای توسعه شهری نقش یاریدهنده و یا بر عکس بازدارنده ایفا میکنند .(Houben et al, 1995 125)

دراکاکسیس اسمیت معتقد است که وضعیت مسکن در شهرهای کشورهای در حال توسعه به گونه ای است که اقدامات دولتی در این مورد بسیار محدود است و عموماً به فراهم ساختن مسکن گران قیمت و نامناسب برای ساکنان بخش های غیررسمی و  کشورهای غربی گرایش دارند.

حاشیه نشینان در حاشیه سیاست های تأمین مسکن قرار می گیرند بررسی سیوم و همکاران نشان می دهد با اینکه کشورهای مختلف برای اعمال سیاست های مسکن ملاحظات متفاوتی را در نظر می گیرند، اما در کشورهای در حال توسعه عوامل مهمی چون شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در این فرایند مهم ترین نقش را دارند ۲۰۰۱ )  Sivam et al.,  )

در چین، تبعیت از شرایط جمعیتی و لزوم توجه به محیط زیست باعث شده است که تأمین مسکن همسو با ملاحظات توسعه پایدار، تکنولوژی مناسب و سازگار توسعه طرح های مسکن شهری، به مثابه یک اصل محسوب شود.

 دو سوزا[۳۳] ضمن بحث پیرامون آینده سکونتگاه های غیررسمی در برزیل برای حل این مشکل رویکرد عمدتاً مبتنی بر راهبرد توانمندسازی است که در دهه اخیر رواج بسیاری یافته است (, ۲۰۰۳, ۱۲۹۳ Zhu & Borong) . در همین زمینه پیتر هال[۳۴] در انتقاد از رویکرد جامع، بر ضرورت به کارگیری رویکرد استراتژیک تاکید میکند. از نظر وی برنامه ریزی شهری، پیش از پرداختن  به جزئیات به تمرکز بر اصول کلی نیاز دارد (مهدیزاده، ۱۳۸۵:۸۰ )

با توجه به ویژگیهای رویکرد استراتژیک، این رویکرد در زمینه پایداری توسعه شهری که امروزه به عنوان یکی از چالشهای اساسی شهرهای دنیا در قرن ۲۱ مطرح میباشد، از اهمیت و جایگاه ویژهای برخوردار است؛ چرا که هدف آن، هدایت شهر به سمت منافع بیشتر، کاهش اثرات منفی، ارتقای کیفیت زندگی شهری و نهایت توسعه پایدار شهری است.(Wellington, 2006 )  از این رو، در ادبیات مربوط به رویکردهای استراتژیک همواره بر وجود پیوندی عمیق میان رویکردهای استراتژیک و پارادایم توسعه پایدارشهری تأکید میشود.

به طور کلی مقوله تأمین مسکن در کشورهای توسعه یافته نه تنها ماهیت متفاوتی دارند بلکه بنا به شرایط اقتصادی، معمولاً مسکن و مستغلات، شرایط پایدارتری دارند . از این رو تأمین مسکن صرفاً برای طیف خاص و محدودی از جامعه شهری محدود و مطرح می شود. برای مثال، این سیاست ها در استرالیا دو هدف کلی را مدنظر قرار دارند:

نخست تأمین مسکن برای همه مردم و براساس توان مالی آنها؛ و دوم اینکه مسکن می بایست دارای ابعاد مهمی چون کیفیت، امنیت و طراحی سازگار با میحط باشد  (عزیزی، ۱۳۷۶:۱۰)

برنامه ریزی شهری مشارکتی محسوب می شود (رضوانی و همکاران، ۱۳۸۸) بی شک اغلب سیاست های مسکن کشورهای در حال توسعه عموماً محصول شرایط اقتصاد سیاسی آنهاست . از این رو راهبردهای تأمین مسکن گروه های کم درآمد شهری، گذشته از کاستی های مفهوم یا رویکردهای نامناسبی که از ، اقتصاد دوگانه شهرها نشأت گرفته اند، یکی از نتایج رویکرد برنامه ریزی شهری سنتی محسوب می شوند  (اطهاری، ۱۳۸۲:۷۰)

تجارت ها، اتکای اقتصاد شهری بر بخش خدمات و فقدان منابع مالی کافی و تبعیت اغلب سیاست گذاری شهری وشهرداری ها از رویکرد برنامه ریزی شهری سنتی از مهم ترین دلایل این شرایط محسوب می شوند.

  • استراتژی توسعه شهری

۶ـ۱ واژه شناسی استراتژی توسعه شهری

سازمان ائتلاف شهرها راهنمای خاصی برای تدوین استراتژی توسعه شهری که به TOR[35] معروف است انتشار داده است.

استراتژی توسعه شهری

فلسفه تدوین استراتژی توسعه شهری برطرف کردن بحران های مسایل شهری کشورهای در حال توسعه است. همچنین  ارتقاء کیفیت زندگی یا  فقرزدائی  رابطه بسیار نزدیکی با مسئله استراتژی توسعه شهری دارد.  نکته ویژه ای که در باره استراتژی تئسعه شهری مورد تاکید قرار گرفته است توجه به اجرا  و نه تدوین  سند به عنوان هدف نهایی بوده است.

بر اساس گزارش چالش شهری[۳۶]  جمعیت شهری جهان در طی یک نسل به دو میلیارد نفر افزوده خواهد شد که ۹۸ درصد آن مربوطه به کشورهای در حال توسعه است.  

 

 

 

شهر مولد : توانایی شهر در جهت تولید و پاسخگویی به نیازهای شهر و نوعی رفع نیاز ها در حد مطلوب و پایدارشهر کامل با برخوردار

ایجاد فرصت های برابر در جهت برخورداری شهروندان از مزایای اجتماعی در زندگی شهریشهر پایدار: ایجاد شهری قابل زندگی و تعامل با محیط و منابع طبیعیشهر با حکمرانی شهری شفافیت و پویایی نظام سیاسی و سازمانی در جهت جذب علایق متنوع

جدول چهارچوب تحلیلی برای عملکرد شهری از دید استراتژی توسعه شهری CDS    منبع: Cities Alliance ,2008:25

۶ـ۲ اهداف از استراتژی توسعه شهری[۳۷] 

اهداف استراتژی توسعه شهری که باید درتمامی مراحل تهیه و اجراء آن مد نظر باشند عبارتند از

  • دستیابی به مدیریت و حاکمیت شهری بهبود یافته؛
  • دستیابی به رشد اقتصادی و اشتغال فزاینده؛
  • کاهش فقر و تداوم آن.

۶ـ۳ اصول  استراتژی توسعه شهری

بانک جهانی شهرهای پایدار را شهرهائی میداند که:

  • قابل زندگی هستند[۳۸] ؛
  • رقابتی هستند[۳۹]؛
  • بانکی هستند[۴۰]؛
  • خوب مدیریت و اداره میشوند[۴۱].

اصول فوق چهار رکن اساسی استراتژی توسعه شهری را تشکیل میدهند که بشرح زیر توضیح داده میشوند:

 قابل زندگی بودن

شهری قابل زندگی است که در آن همه ساکنین از فرصتهای یکسان برای مشارکت و بهره مندی از زندگی اقتصادی و سیاسی شهر برخوردار باشند.

رقابتی بودن

  • شهرهای رقابتی شهرهایی هستند که اقتصاد قوی با رشد اشتغال، در آمد و سرمایه گذاری همه جانبه دارند؛
  • لازمه توسعه کارآمد شهری فراهم آوردن شرایط مناسب برای افزایش بهره وری افراد و مؤسسات است؛
  • در شهرهای رقابتی، تولید، سرمایه گذاری، اشتغال و تجارت به شکل پویا و در اراتباط با فرصت های بازار شکل می گیرند.

قابل بانکی بودن

شهرهای بانکی شهرهائی هستند که دارای سیستم مالیه شهری کار آمد در استفاده از منابع در آمدی و هزینه ای خود هستند.

مدیریت و حاکمیت خوب شهری[۴۲]

 حاکمیت شهری به استفاده از قدرت برای اداره توسعه اجتماعی و اقتصادی شهر گفته میشود. عناصر حاکمیت خوب شهری عبارتند

۶ـ۴ عناصر اصلی استراتژی توسعه شهری

 اجزاء استراتژی توسعه شهری با توجه به شرایط و ویژگیهای هرشهراغلب تغییر می یابند. لیکن ، ۳عنصراصلی آن عبارتند از

  1. طراحی و ارزیابی ( تشکیلات سازمانی برای فرآیند و ارزیابی و ضعیت شهر ( وضع موجود )؛
  2. چشم انداز و استراتژی ( تنظیم چشم انداز بلند مدت و تعیین استراتژیها)؛
  3. اجراء و نظارت ( اجراء برنامه عمل، نهادینه کردن فرآینداستراتژی توسعه شهری و نظارت بر آن، مرور بر استراتژیها).

۶ـ۵ نتایج مورد انتظار استراتژی توسعه شهری

  • تغییرات مدیریتی و نهادی[۴۶]؛
  • برنامه های سرمایه گذاری ( شامل زیر ساخت های اجتماعی و فرهنگی)؛
  • مکانیز م های نظارتی.

۶ـ۶ زمان و بودجه

هزینه و زمان تهیه سند استراتژی توسعه شهری بر حسب دامنه و گستردگیو شرایط شهر و هر کشور متفات خواهد بود با این وجود اگر پروژه تحت نظارت سازمان ایتلاف شهرهای باشد بخش عمده ای از هزینه ها وتا مبلغ ۰۰۰/۲۵۰ دلار توسط نهاد مزبور تامین خواهد شد و پس از تایید طرح برای اجرای آن تا ۵۰ میلیون دلار وام از طرف سازمان ملل متحد پرداخت خواهد شد.همچین با توجه به تجربه کشور چین زمان مورد نیاز برای تهیه این سند معمولا تا یک سال طول می کشد.

وضعیت بودجه ایتلاف شهر بودجه کل نحقیق عنوان سند شهر کشور ردیف
اتمام یافته ۰۰۰/۱۸۰ ۰۰۰/۲۲۰ راهبرد توسعه منطقه کلان شهر رسیف برزیل ۱
اتمام یافته ۰۰۰/۲۴۹ ۷۰۰/۴۲۱ راهبرد توسعه شهر صوفیه بلغارستان ۲
در جریان ۰۰۰/۹۰۰ ۰۰۰/۷۰۰/۱ راهبردهای توسعه شهری منطقه ای در چین شهرهای متعدد چین ۳
در جریان ۰۰۰/۲۲۶ ۰۰۰/۳۵۰ راهبرد توسعه شهری فقرـ محور جیدرآباد هند ۴
در جریان ۰۰۰/۶۰۰ ۰۰۰/۲۰۰/۱ راهبرد توسعه شهری فقرـ محور شهرهای متعدد اندونزی ۵
اتمام یافته ۰۰۰/۱۶۰ ۰۰۰/۲۲۵ راهبرد توسعه شهر و مطالعه سکونت گاههای غیر رسمی کاتماندو تپال ۶
اتمام یافته ۰۰۰/۱۵۰ ۰۰۰/۲۲۰ راهبرد توسعه شهر و پروژه شهر بدون زاغه پیشاور پاکستان ۷

 

 

 

 

 

 

 

فرآیند تهیه استراتژی شهر (CDS)

 (ماخذ : citiesalliance.org  )

 

  

اهداف طرح استراتژی توسعه شهری برای افغانستان

این طرح می تواند اهداف خرد و کلان داشته باشد. لذا در ابتدا  به تدوین اهداف می پردازیم تا این اهداف به عنوان راهنما، هم در طی انجام مطالعات و هم در طی انجام تحلیل و آنالیز اطلاعات، مورد استفاده قرار گرفته و بدین وسیله از انجام مطالعات غیر ضروری جلوگیری به عمل آمده (

هدف کلان

بسترسازی برای تحقق توسعه پایدار شهری به ویژه توسعه اقتصادی پایدار.

اهداف خرد

  1. بکارگیری تکنیکهای مشارکتی در طرح های توسعه شهری؛
  2. ظرفیت سازی اجتماعی برای تهیه چشم انداز شهر در یک افق ده ساله؛
  3. بسترسازی برای انجام یک رویکرد توأم از بالا به پایین برنامه ریزانه و یک رویکرد از پایین به بالای مشارکتی.

طرحهای توسعه شهری

چارچوب کلی راهبرد توسعه شهر بر اساس مشترکات عمومی شهرها و جزئیات برنامه های آن، بر اساس تفاوت های

شهرها پ یریزی می شود. بنابراین فرآیند طرح راهبرد توسعه شهر کابل با عنایت به اهداف ذیل آغاز خواهد شد:

  1. تقویت رشد اقتصادی شهر کابل و تهران بر پایه منابع مالی پایدار؛
  2. توسعه اقتصادی شهر کابل
  3. پایداری منابع مالی شهر کابل
  4. حفظ و ارتقای محیط زیست شهر کابل

تدوین چشم انداز مقدماتی طرح

تدوین چشم انداز برای یک شهر در حقیقت به مفهوم ارائه هدفی به ساکنین شهر، به منظور جهت دهی به کلیه تلاشهای آنان در راستای دستیابی به آنچه که از توسعه شهر مد نظر قرار دارد، میباشد. در واقع چشم انداز یا استراتژی  شهر، موضوعی است  که جایگاه مطلوب را برای شهر ترسیم مینماید و راهبردی است فراسوی آینده و فراتر از روندهای موجود که بازتاب فهم مشترک طولانی مدت جامعه از اهداف خویش میباشد. ویژگیهای اصلی چشم انداز طرح راهبرد توسعه شهر ، مطابق آنچه که در ادبیات جهانی مرتبط با این طرح بیان گردیده است، شامل موارد ذیل میباشد:

  1. نگاه بلندمدت یا راهبرد حداقل ۱۰ تا ۲۰ ساله؛
  2. توجه به گزینه های رقابتی آنچه که این شهر بخصوص نسبت به سایر شهرها می تواند انجام دهد؛
  3. تعیین نقش برای گروههای اصلی ذینفع و ذینفوذ؛
  4. قابلیت فهم آسان.

با توجه به این مفاهیم و پس از شناسایی مزیتها و محدودیت های کابل و تهران، و ارائه تحلیلی از نقاط قوت و ضعف و فرصتها و تهدیدهای موجود در محورهای اصلی مورد مطالعه، در این قسمت میتوان به ارائه چشم اندازی مقدماتی برای این شهر مبادرت ورزید.

شناسایی و تعیین محورهای اولویت دار طرح

شهر کابل همواره به لحاظ موقعیت خاص تجاری، سیاسی و اقتصادی خود  در منطقه از اهمیت بالایی برخوردار بوده است. مطالعه روند تاریخی شکل گیری و گسترش شهر نشان دهنده وجود ارتباط مستقیم میان رشد و توسعه شهر و پایتخت بودن آن و گسترش شهر میباشد.

در سال های اخیر گسترش شهرکهای رهایشی و آپارتمان های زیاد و اکثرا بدون رعایت اصول معماری و شهرسازی در داخل و  اطراف  شهر سبب رونق فعالیت های خدماتی و به تبع آن اشتغالزایی و جذب نیروی کار از روستاهای اطراف شده و در نتیجه، زمینه آهنگ رشد شهر را تسریع  نموده است. با توجه به مطالب مذکور، محورهای اولویت دار طرح، شناسایی و تبیین گردیده است. این بخش ها عبارتند از:

  1. بخش اقتصادی؛
  2. بخش منابع مالی شهر کابل؛
  3. بخش محیط زیست.

لازم به ذکر است که هریک از این بخش ها ، موضوعات وسیعی را در برمیگیرند و در برخی ابعاد خود نیز ممکن است با یکدیگر همپوشانی داشته باشند.

با بررسی نقاط قوت و ضعف شهر کابل در سه حوزه بالا می توان نتیجه گرفت که ساختار قوانین و برنامه ریزی شهری دچار مشکل اساسی است اگر چه شهر کابل به واسطه شرایط عالی گردشگردی و تورسیتی و خدمات شهری در مرتبه عالی قرار دارد اما کمترین استفاده از این فرصت از ان می شود.

متاسفانه منابع مالی فراوانی در شهر وجود دارد اما به دلیل عمده فساد اداری و همچنین الکترونیک نبودن سیستم های دریافت و پرداخت و عدم توانایی مسوولین در نظارت بر کارمندان شهر از دریافت این پول کم بهره است.

در بخش فضای سبز و محیط زیست بیشترین آسیب به مردم شهر وارد می شود خصوصا قشر متوسط و پایین. به دلیل آلودگی شدید هوا (در تابستان خاک  فاضلاب و در زمستان دود حاصل از سوختن چوب برای گرمایش)بیماری های تنفسی در حال ازدیاد است. همچنین به دلیل برداشت بیش از حد از اب های زیرزمینی در حال حاضر در بسیاری از مناطق شهری اب ها شور شده یا کیفیت خود را از دست داده است. همچنین دولت در تامین آب شرب شهری ناکام مانده است وروزانه بیش از ۳۰ الی ۴۰ لیتر نمیتواند تامین کند. (استاندارد شهری اب روزانه باری هر فرد بین ۱۰۰ الی ۱۲۰ لیتر است).

به دلیل حجم زیاد زباله و عدم امکانات صحیح و کافی برای جمع آوری ان عملا زباله های زیادی در شهر شهر پراکنده است که علاوه بر الودگی محیط زیست باعت بوجود اوردن بیماری های گوناگونی شده است.

عدم وجود سیستم تفکیک زباله از مبدا و همچنین کارخانه های تحویل زباله یا سوزاندن یا بهره برداری از آن باعث گرفتن فضای بسیار زیادی از زمین های اطراف شهر برای دفن زباله و کثافات شهری شده است.در حالی که در شرایط کنونی در کشورهای صنعتی بیش از ۴۰ درصد کثافت و زباله های شهری بازیافت می شود.

گسترش شهرک ها و آپارتمانها بدون ضابطه مشخص و عدم وجود پارکینگ کافی به دلیل نبود نظام مهندسی و انجنیری و کنترل ساختمان باعث افزایش آلودگی زیست محیطی شده است.

اما شهر تهران شرایط به مراتب بهتر از کابل دارد. وجود سیستم الکترونیکی مالیات و عوارض دستگاههای پیشرفته جمع آوری زباله سیستم های نوین جمع آوری و تفکیک از مبدا و وجود کارخانه های بازیافت مواد و زباله ها آب شرب بهداشتی وجود نظام مهندسی ساختمان شرایط بهتری را برای تهران رقم زده است.

آلودگی محیط زیست در تهران نیز بالاتر از حد استاندارد جهانی است. بیشتر الاینده های شهر تهران صنعتی و دود ماشین ها و مواد نفتی است.عدم وجود وسایل نقلیه استاندارد و بنزین کم کیفیت هر روز بر الودگی هوای تهران می افزاید که در اینده با مشکل جدی روبرو خواهد شد. همچنین گسترش بی رویه شهر مزید بر علت شده است.

  • تجارب جهانی استراتژی توسعه شهری[۴۷]

۸-۱ مقدمه

در همایش بین المللی استراتژی توسعه شهری که در ۱۸ دسامبر ۲۰۰۶ با عنوان اهمیت استراتژی توسعه شهری  برای تقویت مدیریت شهری در شهر حیدرآباد هندوستان برگزار شد، تجارب ملی و جهانی در راه اندازی طرح استراتژی توسعه شهری مورد بررسی قرار گرفت.

در این همایش، چالش هایی که به موجب آن نیاز به تهیه طرح استراتژی توسعه شهری از سوی حکومت محلی اعلام شد، عبارت بودند از:

  • عدم توانایی شهرها در جذب رشد جمعیت شهری؛
  • ناکافی بودن مشاغل موجود و زمینه های اشتغال زایی؛
  • کمبود مسکن و زیرساخت ها؛
  • کمبود محیط های توانمندکننده توسعه در سطح ملی مانند نظام حمل و نقل و یا نظام مالی.

در این همایش، ویژگی های توسعه شهری کارآمد بدین ترتیب معرفی شد:

  • کاهش و جلوگیری از فقر پایدار ؛
  • کیفیت بالای سطح زندگی و برخورداری از استانداردها؛
  • جوامع مدنی سرزنده؛
  • ارائه خدمات مؤثر و کارآمد.

و اصول زیر به عنوان راه دستیابی به توسعه شهری کارآمد ارائه گردید :

رقابت پذیری؛ قابلیت انعطاف پذیری : توانایی در انطباق سریع خود با شرایط جدید و بازیابی خود از ضربات ناگهانی؛ و شهرسازی با نگرش حفاظت از منابع موجود

تأکید بر ضرورت اتخاذ رویکردی همه جانبه برای توسعه که به عوامل اقتصادی، سیاسی، نهادی، اجتماعی و فرهنگی ارزش یکسانی دهند، و همچنین اهمیت مشارآت، فراگیری ، مالکیت و پاسخگویی و شفافیت در دولت به عنوان فرایندی حیاتی برای تضمین دموآراسی و توسعه نیز موجب تغییر در رویکرد به توسعه شهرها شد. ناکامی برنامههای مختلف شهری در رفع مشکلات و دستیابی به اهداف و آرمانهای بیشتر  (GHK, 2000: 7). نتیجه این تغیر، ظهور رویکرد استراتژی توسعه شهری است که نخست در قالب برنامه مدیریت شهری سازمان ملل و با اقدامات بانک جهانی در برخی شهرهای نمونه اجرا شد. سپس این رویکرد مورد توجه شهرهای بسیاری در جهان قرار گرفت.

 در دو دهه اخیر شهرهای مختلفی در سراسر جهان به ارزش استراتژی توسعه شهری پی بردند. این شهرها به تدریج طرح‌های استراتژی توسعه شهری خود را تهیه و به اجرا گذاشتند.نوع جلب مشارکت هر کشور بستگی به نوع فرهنگ و بافت سیاسی و احتماعی و .. آن کشور دارد.

آمریکا: استفاده ازمدل همکاری و تشریک مساعی؛

مدل تعاونی در دره سیلیکون کالیفرنیا: مردود دانستن نشست های بزرگ مقیاس برای جمع آوری نظر اکثریت؛

تایلند: تاکید بر گروه های بزرگ به دنبال جلب نظر گروه های بزرگ؛

چین: پیشتهاد به حزب کمونیست برای تاسیس گره های ذینفع و ذیدخل؛

فیلیپین: استفاده از سازمانهای غیر دولتی؛[۴۸]

  

  • تجربه تهیه طرح های استراتژی شهری در چین

تاکنون در ده شهر از شهرهای چین طرح استراتژی توسعه شهری تهیه شده است. علت این امر چالش هایی بوده که در شهرهای چین وجود داشته است . برخی از این چالشها عبارت است از:

  • افزایش سرعت شهرگرایی نسبت به گذشته (سه برابر) و شکاف درآمدی  دو  برابر؛
  • رشد نابرابری ها و عدم برقراری موازنه های منطقه ای؛
  • رشد سریع نواحی حاشیه شهری در شهرهای بزرگ ؛
  • ظهور گروه های آسیب پذیر در نواحی شهری و پیرامون شهرها.
    • توسعه شهری در چین

 تکمیل کننده و در راستای برنامه ریزی های کنونی همچون برنامه پنج ساله، و طرح های جامع موضعی،

 تأکید بر محورهای ویژ های برای ایجاد بیشترین ارزش افزوده در شهر مانند:

رقابت پذیری شهر برای ایجاد اشتغال؛

توسعه شهری شهر منطقه ای و  منطقهای؛

برگزاری کارگروه ها و  نمایشگاه هایی برای بهره وران؛

توجه به مسایل سازمانی – نهادی  در زمینه حفاظت از میراث تاریخی و بهبود محیط زیست شهری؛

مدیریت مالی و پایداری؛

توجه به ظهور فقر شهری.

  • تأثیرات تهیه طرح استراتژی توسعه شهری
  • ارائه یک استراتژی انعطاف پذیر،
  • سریع الوصول و با نگرش مشارکتی؛ با تحلیل SWOT
  • تقویت برنامه ریزی ها در برخی ازمناطق؛
  • شروع به انجام پروژه ای با ارزش ۴۰۰ میلیون یوان چین به منظ ور توسعه شهری با کمک مالی بانک جهانی، در یکی از استان های چین؛
  • تنظیم برنامه سرمایه گذاری در زیرساخت ها در برخی از مناطق و همچنین تقویت پیشنهادهای مالی گوناگون در مقیاس های داخلی و بین المللی؛
  • افزایش حجم مشارکت و تعامل بین شهرها؛
  • گسترش پهنه ها و زمینه های مشارکتی؛
  • مقایسه شهرها با سایر شهرهای کشور و شهرهای بی نالمللی؛
  • افزایش آگاهی عمومی نسبت به رویکرد طرح استراتژی توسعه شهری؛
  • افزایش آگاهی ها در میان مقامات محلی و بهره وران در خصوص شرایط موجود و نیازها؛
  • . شناخت کامل از نیازها:
  • به منظور مهار و استفاده از مهاجرت های روستایی به سوی نواحی کار ئمنطقهای، بازار مسکن و شبکه خدمات
  • اجتماعی؛
  • به منظور نشان دادن جبران خسارات، آموزش های مربوط به مشاغل و تحصیل برای تشکیل کلاس های جدید برای کشاورزان بدون زمین در نواحی حومه های شهرها جهت نشان دادن جبران خسارات.
    • تجربیات به دست آمده از تهیه طرح استراتژی توسعه شهری در چین

برای آنکه مردم در راه رسیدن شهر به نقطه مطلوب تلاش کنند، پیش از هر چیز باید بدانند که چشم انداز شهرشان چیست و قرار است به چه چیزی برسند . به همین دلیل، چشم انداز شهر می بایست بسیار ساده، کوتاه و کاملا روشن باشد تا همه مردم بتوانند آن را درک کنند . در عین حال چشم انداز تعیین شده می بایست بتواند اهداف متعدد مطرح شده را نیز دربرگیرد.

تأکید و تمرکز بر زمان و تلاش و جلوگیری از به هدر رفتن آنها؛

 همخوانی و هم راستایی با سایر طرح ها و فرآیندهای برنامه ریزی شهری موجود، مانند برنامه پنج ساله؛

 افزایش مشارکت بهره وران؛

 نقش مؤثر دولت مرکزی و حکومت های محلی و استانی در انتشار اخبار و اطلاعات مربوط به طرح استراتژی توسعه شهری؛

تعیین چشم انداز بلند مدت و در ارتباط محکم با برنامه های اجرایی کوتاه و میان مدت؛

 لزوم تعیین منابع مالی برای زیرساخت ها و مسایل مربوط به آن به شهرداری؛

 لزوم تعی ین فقر به عنوان یکی از مسایل بدنه طرح استراتژی توسعه شهری؛

 تمرکز بیشتر بر مقیاس های ملی و بین المللی برای حمایت های آتی از طرح استراتژی توسعه شهری.

  • چشم انداز شهر شنیانگ چین

چشم انداز شهر شنیانگ چین برای قرن “کلانشهری جدید این است که تا افق طرح بین المللی، سرشار از حیات و سرزندگی ایجاد نقطه آغازین، بالابردن استاندارد  زندگی مردم است و هدف ترقی در جهت توسعه اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی است”.

محتوای چشم انداز

– کارخانه های پیشرفته چین : مبتنی بر تجهیزات و تولید صنعتی با ف ناوری نوین و کشاورزی مدرن؛

 مرکز اطلاعات، اعتبارات و بازرگانی منطقه ای؛

 اصلاح ساختاری اقتصاد بازار؛

 گرد هم آوردن منابع طبیعی و میراث فرهنگی کهن با شهرنشینی مدرن؛

 شهر به عنوان محیط ی آرام و رضایت بخش برای زندگی و کار شهروندان.

مأموریت ها

  • تطبیق استراتژی های ساختاراقتصادی در شهر برای دستیابی به رشد اقتصادی تعیین شده در طرح های بالادست
  • رشد ناخالص داخلی بالای ده درصد؛
  • مدرنیزه کردن زیرساخت های شهری حمل و نقل، منابع آب، محیط زیست شهری؛
  • بالا بردن کیفیت خدمات شهری و درآمد اقتصادی شهروندان و کاهش مؤثر فقر و نرخ بیکاری در شهر
  • مشارکت در تقسیم جهانی کار، رقابت در اقتصاد جهانی و فراهم کردن زمینه برای حداکثر سرمایه گذاری بین المللی؛
  • تسریع ایجاد سیستم اقتصادی مدرن در صنایع؛
  • جابه جایی عملکرد دولت به عنوان راهبر، ناظر و مدیر در اجرای طرح ها؛
  • ضمانت اجرای مؤثر مقررات زیست – محیطی ملی و محلی؛
  • تشویق مشارکت عمومی در تهیه و اجرای طرح ها و پروژه ها و همچنین همکاری با بخش های خصوصی.
    • تجربه تهیه طرح های استراتژی شهری در هندوستان

 چالش ها، دغدغه ها و محورهای اصلی

با برگزاری کارگاه هایی برای بهره وران شامل نمایندگان حکومت، نماینده های سیاسی، نمایندهای مجامع دانشگاهی، نهادهای غیر دولتی، و شهروندان برجسته شهر و با مشاوره های اتخاذ شده در سرتاسر شهر، نگرانی ها و دغدغه های زیر بیشترین مورد را در بین بهره وران به خود اختصاص داده است:

دسترسی به زیرساخت های اساسی و پایه ای آب آشامیدنی سالم، بهداشت، سیستم تخلی ه فاضلاب، زهکشی، انرژی، مراقبت های بهداشتی و آموزش؛

برپایی یک تصویر برای شهر، به  منظور هدایت ابتکار عمل در نوسازی شهری، و برپایی موارد مذکور با هدف افزایش رفاه شهری؛

حفاظت از کاهش منابع زیست   محیطی شهر، آب های سطح الارضی، رودخانه و کوه ها و تپه ها؛

اطمینان در ایمنی و امنیت برای  همه بخش های جمعیتی؛

ایجاد مایحتاج لازم برای گروه های کم درآمد، کسانی که به وضوح چیزی برایشان فراهم نشد؛

 چشم انداز دهلی

شهری قابل زندگی که فراهم کنند ه کیفیت بالایی از زندگی در یک نظام اقتصادی اشتغال زا باشد؛ شهری که واجد

پایداری اجتماعی و زیست محیطی ایمن و فراگیر باشد؛ شهری که بر پایه زیرساخت های قابل اطمینان بنا شده باشد و یک نظام حکمروایی شفاف، و مسئولیت پذیر مختص خود را بنا نهاده باشد

  • تجربه تهیه طرح های استراتژی شهری در استونی

چشم انداز شهر تارتو درسال ۲۰۳۰: تارتو در سال ۲۰۳۰ هزارمین سال نام خود را که در نوشته های باستانی از آن نامبرده شده است ، جشن خواهد گرفت .

بزرگ ترین هدف توسعه شهر تارتو آسایش شهروندان خود می باشد. در سال ۲۰۳۰ تارتو شهر دانشگاهی فشرده و دلپذیری خواهد شد که از سنت ها، خلاقیت ها و هویت خود حفاظت می کند . ما امیدواریم که شهری همچون تارتو که سرشار از منابع، فضای باز، و زیبایی بوده بهتر برنامه ریزی شده و نسبت به گذشته پویاتر و واجد کیفیت زندگی بهتری در سطح یک شهر دانشگاهی باشد .

چشم انداز تارتو در سال ۲۰۳۰ این است که شهری باشد با مردمانی شاد، خلاق و فعال.

تارتو پایتخت فکری استونی و مرکزی برای ارتقا ی سطح توسعه یافتگی منطقه جنوبی استونی است. این شهر شهری دانشگاهی است با سنت های مخصوص به خود، شهر جوانانی که خلاق اند و دلایل زیادی برای حمایت از توسعه فعالیت ها در بخش کارآفرینی و نوآوری در آن وجود دارد ؛

شهری با محیط شهری مدرن، امن، روش زندگی پایدار، و عملاً یک شهر استونیایی همکاری کننده در همه عرصه ها با سطح ملی.

  • تجربه تهیه طرح های استراتژی شهری در آفریقای جنوبی

چشم انداز شهر شواین مبدل شدن به یک پایتخت آفریقاییمتعالی که باعث قدرتمند شدن اجتماع  جهت شکوفایی در امر امنیت و سلامت محیط می شود.

 مأموریت شهر شواین

ارتقاء کیفیت زندگی برای همه مردم شهر شواین به واسطه نظام توسعه محور حکومت محلی و ارائه خدمات کار و کافی متناسب با درآمد مردم.

 اهداف

  • دستیابی به رشد شتابان و همه جانبه؛
  • تعیین نقش و جایگاه شهر در رشد اقتصاد استانی با هدف تحقق رشد ۸ درصد سالانه؛
  • کاهش نرخ بیکاری به نصف تا سال ۲۰۱۴
  • ایجاد محیطی که به تعادل و تساوی بیشتر در تقسیم مزایای رشد اقتصادی اطمینان می بخشد.
  • توجه به مسا یل خاص مربوط به جنسیت در اقتصاد در ارتباط با رسیدگی به نابرابری های و عدم وجود امکانات کافی آموزشی مربوط به زنان، جوانان و افراد معلول؛

پروژه طرح استراتژی توسعه شهری درشواین واجد افق دراز مدتی در برنامه ریزی خود می باشد. همچنین این پروژه به دوره های کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت نیز متمرکز شده است . استراتژی توسعه شهری بر توسعه مشارکت با سایر گروه های بهره وران مانند حکومت محلی و ملی، بخش خصوصی، جوامع مدنی و انجمن های کارگری تأکید می کند. همچنین مبنایی خواهد شد برای مداخلات استراتژیک هدفمند به معنی تبعیت از اولویت ها، اهداف و مناطق منتخب در طرح ها و برنامه های فرادست.

 استراتژی ها

تشویق رشد و توسعه اقتصادی به وسی له رقابتی کردن و شفاف کردن اقتصاد شواین در عرصه جهانی؛

ایجاد ساختار حکومت محلی جدید به منظور اطمینان بخشی به ایجاد نظام حکمروایی دموکراتیک،

مدیریت کردن پیوستگی و  یکپارچگی کالبدی شهر، ارتق ای شرایط کیفی و قابل زندگی کردن محیط شهری و روستایی

بالا بردن وضعیت شواین در سطح  ملی به عنوان پایتخت اداری افریقای جنوبی؛

ایجاد تصویر ملی برای شواین و  شهرت آن به عنوان مرکز آفریقایی برتر؛

توجه بیشتر به منابع فرهنگی و  طبیعی با محافظت، بهره برداری و ارتقاء آنها؛

  • تجربه تهیه طرح های استراتژی شهری در ایران

در ایران، در اوایل دهه ۱۳۸۰ ، پس از همکاری وزارت مسکن و شهرسازی با بانک جهانی در تهیه طرح توانمندی سازی سکونتگاه های غیررسمی در سه شهر بندرعباس، زاهدان و کرمانشاه تصمیم گرفته شد تا در یکی از این سه شهر، مطالعات اولیه برای تهیه طرح استراتژی توسعه شهری آغازشده و مقدمات تهیه طرح در آن فراهم شود .

بر این اساس شهر بندرعباس انتخاب شد و مطالعات اولیه بر روی آن صورت گرفت، اما مقدمات تهیه طرح هیچگاه فراهم نشد.

عمدهترین دلیل آن نیز فراهم نبودن بستر قانونی آن بود . به طوری که نه مرجع تصویب طرح به لحاظ قانونی مشخص بود، نه مجری طرح و نه نهاد نظارت کننده بر اجرای طرح . به عبارت دیگر، طرح استراتژی توسعه شهری هیچ جایگاه قانونی محکمی در نظام مدیریت شهری نداشت. در ۱۳۸۶  پیشنهاد پرداخت وام از سوی بانک جهانی به ایران منوط به تدوین و استفاده از طرح شد و بدین منظور شهرهای بندر انزلی، شاهرود و قزوین از طریق این بانک جهانی انتخاب شدند . از سوی دیگر،  وزارت مسکن و شهرسازی براساس طرحی مشترک با بانک جهانی در حال بررسی و امکان سنجی نهادینه کردن در فرایند برنامه ریزی شهری ایران است. از این رو دو الی سه شهر از بین شهرهای کرمانشاه، سنندج، تبریز، ارومیه و با اینکه به دلیل ماهیت اجرایی و, بندرعباس برای این کار در نظر گرفته خواهند شد  (  (Cities Alliance, 2004a

بانک جهانی و سازمان ائتلاف شهرها، زمان تهیه و تدوین برای طرح راهبرد توسعه شهری را در حدود ،استراتژی توسعه شهری  عملی شش ماه در نظر گرفته بودند، اما تا اواخر سال ۱۳۸۸ به دلیل تازگی و عدم آشنایی مراکز تهیه طرح و مدیریت شهری تدوین این طرح ها هنوز در مراحل اولیه آن قرار داشتند.

استراتژی توسعه شهری  این شهرها با رویکرد در سنت برنامه ریزی شهری ایران، پرسش هایی از این دست استراتژی توسعه شهری  در مورد نحوه تدوین، اجرا و به کارگیری اسناد به خانواده پرجمعیت اسناد رسمی برنامه ریزی شهری ایران، از نظر استراتژی توسعه شهری  مطرح می شوند که با ورود اسناد جدید هماهنگی مفاهیم، مطابقت محتوا، سلسله مراتب امور و وجاهت قانونی از یک سو، و نیز با وجود بوروکراسی بسیار شدید در امور مدیریت شهرهای ایران از سوی دیگر، چه مشکلاتی در این تقابل به وجود خواهند آمد؟

به عبارت دیگر، چه و روش های رایج و رسمی کشور مانند طرح های جامع وجود خواهد داشت؟ از آنجا که استراتژی توسعه شهری  نسبت و تعاملی بین طرح های جامع شهری به عنوان یکی از مهم ترین ارکان اصلی برنامه ریزی و مدیریت شهری در ایران به شمار می آیند و مبنای قوانین و ضوابط شهرسازی نیز محسوب می شوند، لذا بررسی و مطالعه راهکارهای تلفیق و ترکیب آنها با اسناد بسیار ضروری به نظر می رسد. استفاده از تجارب سایر شهرهای واقع در کشورهای در حال توسعه به ویژه استراتژی توسعه شهری کشورهای امریکای جنوبی، شرق و جنوب آسیا مانند شهرهای کشورهای برزیل و آرژانتین در این زمینه می تواند کمک های مؤثری داشته باشد. طبق پیش بینی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۹ بیش از ۶۹ درصد جمعیت ایران در مناطق شهری زندگی می کنند. (UNPF.2009,P:17)

  • تجربه تهیه طرح های استراتژی شهری در تونس

چشم انداز شهر تونس فرایند تهیه طرح استراتژی توسعه شهری تونس به گونه ای تنظیم شده است که فعالان اقتصادی خصوصاً مدیران شرکت های خدماتی، صنایع، مدیران هتل ها، تجار و … به تحرک درآیند و در فرایند توسعه قرار گیرند. چشم انداز شهر به این صورت تعیین شد که تونس تا سال ۲۰۱۰ میبایست:

  • دارای اقتصادی رقابتی؛
  • منابع و خدمات در دسترس همه شهروندان؛
  • محیط سالم و منظر شهری هماهنگ با طبیعت؛
  • و مدیریت شهری مشارکتی و اجرایی باشد.

در تونس ساختار تولید، مدیریت و نظام مالی- اعتباری به شدت متمرکز بوده و نیازهای جمعیت شهری و بنگاه های اقتصادی آن توسط سازمان های عمومی مرکزی همچون شرکت ملی فاضلاب، شرکت ملی گاز و برق، شرکت ملی آب و بنگاههای مدیریت زمین برآورده می شدند

 شهرداری تونس به عنوان تنها نهاد محلی موجود، به امور روزانه مدیریتی همچون تأمین بهداشت عمومی، جمع آوری زباله، مدیریت حمل و نقل عمومی، اخذ عوارض و … مشغول بوده و مهارت آنها در زمینه برنامه ریزی بسیار محدود بود . به طوری که شهرداری مطالعات برنامه ریزی زمین و سیاست های شهری را یا به دولت واگذار می کرد و یا آن را به بخش خصوصی می سپرد، بدون اینکه بتواند چنین پروژهه ایی را راهبری نماید . جامعه نیز نقش چندانی در تفکرات توسعه ای، چالش های آن و گزینه های توسعه برای شهر خود نداشتند .

بدین ترتیب شهر تونس هیچ راهی برای رهایی از این وضعیت نداشت و این واقعیت در طرح استراتژی توسعه شهری تونس پذیرفته شد ؛ هرچند که مصائب و مسایل حاصل از این وضعیت روند تهیه طرح را به شدت کند و مشکل نمود.

با این اوصاف، در تونس زمانی برای تهیه طرح استراتژی توسعه شهری اقدام شد ( در سال ۲۰۰۱)  که مقدمات قانونی آن پایه ریزی قانون اختیارات شده بود . تصویب و ابلاغ در سال ۱۹۷۵ و به دنبال آن، برنامه توسعه شهرداری ها موجب شده بود که مدیریت محلی ساختار اداری مناسب و استقلال و اختیار قانونی لازم را برای هدایت توسعه شهر به دست آورد . به عبارت دیگر، بستری فراهم شد که بر اساس آن، حکومت مرکزی تنها اصول و سیاست های کلی را تعیین کند و مدیریت محلی در چارچوب این اصول به برنامه ریزی و تصمیم گیری برای شهر بپردازد . ضمن اینکه رشد مشارکت بخش خصوصی در مدیریت خدمات شهری  عمومی راه حلی بود که نتایج دلگرم کننده ای داشت.

به موازات این، کار آموزش اعضای شهرداری و نمایندگان منتخب، و برگز اری نشست های متعدد برای فرهنگ سازی نیز مد نظر قرار گرفت. جلسات متعدد بحث و گفتگو با گرو ه های مختلف بهره وران  بخش عمومی، بخش خصوصی و سازمان های غیردولتی از سوی شهردار و یا نمایندگان او  در طول سال ۲۰۰۱برگزار گردید . در هر یک از این جلسات بین ۳۰ تا ۱۰۰ نفر منتخبانی از میان مردم و مسئولان خدمات شهری، نمایندگان ادارات، روزنامه ها، برنامه ریزان شهری، معماران، مؤسسات حمل و نقل، شرکت ها، سازمان های غیردولتی مشارکت داشته اند . فرایند طرح، اهداف و خروجی های آن در مجلات و روزنامه های محلی تونس انتشار یافتند.

 بهره وران اصلی

  • منتخبانی از میان مردم و مسئولان خدمات شهری برنامه ریزی شهری، امور اجتماعی، فرهنگی، محیط زیست و ……؛
  • نمایندگان ادارات مرکزی و منطقه ای همانند سازمان های عمومی؛
  • نمایندگان بخش خصوصی گردشگری، صنعت، حمل و نقل، برنامهریزان شهری و ؛
  • نمایندگان دیگر بهره وران جامعه شهری دانشگاه، تعاونی ها، نهادهای اجتماعی، رسانه ها و
    • استراتژی توسعه شهری دریاچه ویکتوریا برای رشد منطقه ای و کاهش فقر

این دریاچه دومین منبع بزرگ آب شیرین می باشد که مشترک بین کنیا( ۶%) ، تانزانیا( ۴۹ %) و اوگاندا ( ۴۵ %) است.از جمعیت تانزانیا ، کنیا و اوگاندا از این دریاچه برای ماهی گیری و کشاورزی استفاده می کنند. بنابراین در صورت حفظ اکوسیستم این دریاچه این محل می تواند منبع درآمد مناسبی باشد. لذا رسیدگی به وضعیت شهرهای حاشیه این دریاچه حائز اهمیت می باشد. با تقسیم شهرها یه دو دسته که دسته ی اول جمعیت بالای ۱۰۰۰۰۰ نفر و دسته دوم جمعیت زیر ۱۰۰۰۰۰ نفر دارند استراتژی توسعه شهری این دریاچه در ۴ فاز تعریف شده است.

فاز اول : تدارک دیدن برای استراتژی توسعه شهری

  • تعهدات دولت شهری
  • مشارکت سهامداران
  • ارزیابی سریع از وضع کنونی با تمرکز بر: فقر، اقتصاد، سرپناه، محیط، تعداد مبتلایان به بیماری های خاص مانند ایدز

فاز دوم: تشخیص نقاط کلیدی

  • اولویت بندی
  • نقش سهامداران
  • نقاط قابل عمل

فاز سوم: برنامه کاری عملی

  • جزئیات استراتژی
  • برنامه های سرمایه گذاری
  • استفاده از کلیه منابع

فاز چهارم: پیاده سازی

  • پیاده سازی اولویت ها
  • قدرت نفوذ منابع محلی
  • نتایج و تاثیرات
  • استراتژی توسعه شهری شهر اتکوینی[۴۹]

آنچه که این شهر از سال ۱۹۹۶ تا سال ۲۰۰۱ انجام داده به شرح زیر می باشد:

آبرسانی و توسعه آب شرب، دسترسی به جریان برق، ساخت مسکن مورد نیاز برای سکنه، ساخت کلینیک، سالن اجتماعات و ساخت کتابخانه ها اما نتایج حاصل از این عملکرد با میزان رضایتندی زیر حاکی از عملکرد نادرست دولت می باشد. این جدول میزان رضایتمندی بر اساس نژاد می باشد:

%۲۲ % سیاه پوستان آفریقایی

%۵۷ % اسیایی/ هندی

%۴۳ % رنگین پوستان

%۸۴ % سفید پوستان

میزان رضایتمندی در طول سالهای قید شده کاهش چشمگیری داشته در حالیکه میزان افرادی که نارضایتی خود را از ارائه خدمات اعلام نموده اند در حال افزایش است.

مهمترین عوامل تاثیرگذار بر زندگی ساکنین عوامل زیر ارزیابی شده :

* عدم اشتغال یا بیکاری  * ارتکاب به جرایم  * فقر  * ایدز  * کیفیت زندگی

با توجه به شرایط موجود استراتژی توسعه شهری با قالب زیر طراحی شده است:

در واقع با توجه به وضعیت شهر در سال ۲۰۰۵ و ۲۰۰۶ استراتژی توسعه شهری بر اساس اینکه چه اهدافی پیش رو می باشد و با چه برنامه ای می توان به این اهداف رسید چشم انداز شهر در سال ۲۰۲۰ برنامه ریزی شده است که در آن برآورده ساختن نیازهای اصلی، قوی سازی اقتصاد و افزایش توانمندی و تکنولوژی پیش بینی شده است. لذا در سال ۲۰۲۰ اتکوینی برترین شهر زنده و پویا در آفریقا خواهد بود که بهترین مکان برای سکونت برای شهروندان می باشد که از مزایای زیر برخوردار است:

* تمیزی  آب  و هوا   * شانس اقتصادی بالا برای همه  * جابه جایی آسان  * امن  * استطاعت مالی برای همه

  • استراتژی توسعه شهری درشهر اسکندریه[۵۰] مصر

این شهر با جمعیت ۳,۹ میلیون نفر با مساحت ۲۲۹۹ کیلومتر مربع می باشد. در این شهر سرمایه گذاران و سهامداران بر آن شده اند که بر موارد زیر تمرکز داشته باشند:

-۱ توسعه اقتصاد محلی

-۲ توسعه صنعت توریست

-۳ بهبود وضعیت سکنه دریاچه ماریوت و توسعه زیمن های مورد سافاده و بهره برداری

-۴ بهبود مناطق ضعیف

یعنی شناخت نقاط ضعف و قوت ، کاربردی و موارد تهدید کننده دریافتند که تنها ۳۱ % از جمعیت شهر مشغول به کار می باشند و ۵۱ % از جمعیت زیر ۲۰ سال سن دارند. همچنین میزان کمی از زن ها در فعالیت های اجتماعی مشارکت دارند.سرمایه به صورت ناهماهنگ توزیع شده و این شهر نیاز به ایجاد فرصت شغلی تا ۴۰۰۰۰۰ فرصت شغلی می باشد همچنین نیازهای اساسی و اولیه همچون بهداشت و تحصیلات قابل ذکر می باشد.

استراتژی بلند مدت شهر الکساندریا تا سال ۲۰۱۷ با این چشم انداز که کلیه نیازهای اولیه و اساسی برطرف خواهد شد و رشد اقتصادی چشمگیری در سال ۲۰۱۷ به وجود خواهد آمد پایه ریزی شده است. در بخش توریست دلت دریافته که چالشهای زیر در بخش توریست موجود می باشد:

% هر سال چیزی حدود ۱ میلیون توریست از این شهر دیدن می نمایند که ۷۵ % انها مصری ، ۱۵ % از کشورهای عرب و تنها ۱۰ توریست از کشورهای دیگر می باشند. از این میزان توریست ۳۹۰۰۰۰ نفر آنها در هتلها اقامت دارند که این اقامت زمان خیلی کوتاهی می باشد یعنی چیزی حدود یک شب یا دو روز ۵۳۵۰۰۰ نفر از آنها در خانه های شخصی و یا اجاره ای ساکن می شوند که ۹۰ % آنها مصری می باشند.

ظرفیت کم هتلها با گنجایش ۶۵۵۰ تخت برای ۵۰ هتل موجود در این شهر یکی از عوامل اثرگذار بر اقامت توریست ها قید شده است. استراتژی اتخاذ شده برای شهر به اختصار شامل جزئیات زیر می باشد:

در بخش توریست شامل :

  • بازاریابی؛
  • افزایش ظرفیت هتلهای ۵ستاره؛
  • برگزاری کنفرانس و نمایشگاه به منظور جذب بیشتر توریست؛
  • رشد و بهبود کیفیت شهر در شب و فعالیتهای قابل اجرا در شب به منظور زنده نگه داشتن شهر در شب؛
  • برگزاری کارناوال های جشن و شادی؛
  • برگزاری سفرهای اکتشافی در دریا و جزایر.

در بخش شهری و عمرانی ساخت و راه اندازی سیستم تصفیه آب برای بهبود کیفیت وضعیت آب شرب ،توسعه زمین های حاشیه دریاچه و شناخت سرمایه های شخصی برای بهره برداری بهبود کیفیت عبور و مرور به منظور توسعه شاهراه های اقتصادی برای رشد فعالیت های اقتصادی شهر رشد سرمایه گذاری های شخصی برای ایجاد شغل های جدید توسعه وضعیت و بهبود مناطق فقیر و ضعیف برای کیفیت و ارتقای وضعیت ساکنین در این محله ها با افزایش سطح دسترسی به امکانات مورد نیاز و اولیه رشد سطح دسترسی به سیستم اموزشی گسترش بخش های مربوط به سلامتی شهروندان.

  • تجربه تهیه طرح های استراتژی شهری در افغانستان

تا کنون هیچ طرح استراتژی توسعه شهری و حتی مطالعات اولیه در این زمینه انجام نشده است و این مقاله اولین بحث راجع به این موضوع در افغانستان است.

در حال حاضر ماستر پلانهای شهری به عنوان یکی از اساسی ترین ابزارهای اجرایی شیوه سیاست گذاری مدیریت و برنامه ریزی شهری در اغلب شهرهای افغانستان بویژه ۷ شهر بزرگ افغانستان مورد تصویب قرار گرفته است.این هفت شهر عباراتد از کابل مزارشریف کندوز قندهار جلال آباد هرات بامیان

اما متاسفانه این ماستر پلان ها نتوانسته است که نتیجه لازم در ساخت و ساز و هدایت شهر به سوی پیشرفت داشته باشد تهیه ماستر پلان ها بر خلاف رویه استاندارد و عدم مشارکت مستقیم مردم در توسعه شهری تهیه شده است اگر چه در این زمینه فعالیت های زیادی انجام شده است.

برنامه ریزی شهری همواره در کشورهای در حال توسعه از ابتدای خود با یک تناقض اساسی یعنی فقدان بومی سازی یا محلی ساز[۵۱] مفاهیم طرح های توسعه شهری بویژه در حوزه تدوین جامع همراه روبرو بوده است. در این مورد گوندر و همکاران معتقدند که فقدان الگوی گام به گام رویکرد برنامه ریزی شهری مبتنی بر راهبرد توسعه شهری و نگرش ارگانیسم و سیستمی به شهرها در کشورهای در حال توسعه شهرهای جهان سوم را با چالش های زیادی روبرو کرده است. به طوری که کارشناسان سازمان مل متحد فرااین برنامه ریزی شهری و شهرسازی این کشورها را شامل مولفه های زیر می دانند :

۱ـ بلند پروازانه غیرواقع گرایانه و عدم ملاحظه امکانات واقعی ۲ـ فقدان یک نظام قانونی و سازمانی محور ۳ـ کمبود منابع مالی و نارسایی مهارت ها ۴ـ عدم مشارکت مردم ۵ـ وجود مسایل و مشکلات واقعی مربوطه به نحوه کاربری زمین های شهری شامل گسترش بازار غیر قانونی زمین و ناتوانی حکومت بر اراضی فقدان تدوین معیارها و استاندارها مناسب کاری ۶ـ عدم انعطاف پذیری و سازگاری (Gunder, 2007, p:45)

اگر چه در افغانستان مشکلات عدیده دیگری نیز وجود دارد از جمله فقدان امکانات گرمایشی و سرمایشی ناامنی عدم امنیت منازل در برابر حوادث طبیعی نظیر زلزله سیل و حریق عدم اطلاع راجع به دفاع اکتیو و غیر اکتیو کمبود فضای مسکونی و سکونتعدم طراحی مناسب و روابط بین کاربری ها

فضاهای شهری پس از وقوع انقلاب صنعتی بسیار متحول شده اند و در اغلب موارد محیط این سکونت گاهها دچار شرایطی شده اند که بتوان انها را اغتشاش فضایی یاد کرد (دلیرو موسوی ۱۳۹۰ ص ۱۹۸)

برای تدوین استراتژی شهری می توان به طور خلاصه مراحل زیر را در نظر داشت:

۱۰ برنامه ریزی پروژه[۵۲]

۲ـ سنجش وضعیت[۵۳]

۳ـ چشم اندازسازی[۵۴]

۴ـ تدوین راهبرد[۵۵]

۵ـ اجرا[۵۶]

۶ـ پایش[۵۷]    (گلکار و آزادی ۱۳۸۴ ص۷)

  • نتیجه گیری

بانک جهانی تداوم کمک های مالی خود را به شهرهای کشورهای جهان سوم به شرط تدوین و به کارگیری از روش استراتژی توسعه شهری نموده است. این بانک چنین عنوان کرده است که به منظور اصلاح و بهبود شرایط برنامه ریزی شهری افزایش اثربخشی برنامه ریزی کاربری اراضی شهری کاهش فقر و بهبود شرایط زندگی ساکنان بخش های حاشیه ای و غیر رسمی شهرها پیشنهاد می کند استفاده از رویکرد استراتژی توسعه شهری می بایست متناسب با شرایط خاص شهرهای کشورهای جهان سوم و با پیگیری هفت محور اساسی در طراحی برنامه ریزی ساختاری مورد بررسی و در اولویت قرار گیرند:

۱ـ هماهنگی بیشتر در مدیریت زمین های شهری

۲ـ تلفیق مناسب برنامه ریزی فضایی با برنامه ریزی مالی بخشی و سازمانی

۳ـ مداخله سنجیده تر در بازار زمین در جهت منافع عمومی

۴ـ خمایت بیشتر ازمحیط زیست

۵ـ کارایی اقتصادی در جهت حمایت از گروهای کم درآمد شهری

۶ـ ماهش فقر شهری از طریق حستجویعدالت در جهت حمایت از خانوارهای کم درآمد

۷ـ حفظ کارایی در مصرف هزینه های عمومی و بازدهی آن ها  (World Bank 2006b, p:64)

بعد از تدوین و اجرای استراتژی توسعه شهری می بایست حداقل در سه حوزه خود را نشان دهد:

۱- تغییرات مدیریتی و نهادی؛

۲ـ برنامه های سرمایه گذاری شامل زیرساخت های اجتماعی و فرهنگی؛

۳ـ نهادینه شدن مکانیزم های نظارتی.

موفقیت  موارد بالا بستگی زیادی به همکاری و مشارکت مردم شهردای شورای شهر و کلیه نهادهایی دارد که در توسعه و اداره شهر تاثیر گذارند. (Jbid,p:10)

می توان اینگونه نتیجه گرفت که استراتژی توسعه شهری به عنوان برنامه عملی[۵۸] برنامه ریزی استراتژیک به حساب می آید و رویکرد استراتژی توسعه شهری به عنوان راه کاری برای حل معضلات شهرهای مطرح می شود. با بررسی های انجام گرفته نظام برنامه ریزی  و مدیریت شهری هر دو کشور ایران و افغانستان تا هنوز ظرفیت تهیه  واجرای استراتژی توسعه شهری را ندارد.

 نویسنده روند مطالعات و بررسی و طراحی هفت شهر بزرگ شامل مزارشریف هرات جلال آباد بامیان و قندهار و قندوز به شمول کلان شهر کابل را مورد بررسی قرارداده است که نتایج زیر بدست آمده است[۵۹]. می توان مشکلات عمده و نواقص طرح های شهری و ماسترپلان های تهیه شده در افغانستان را به شرح زیر در ۴ بخش دانست.

۱ـ مطالعات طرح : در مطالعات اولیه و تکمیلی طرح ها شرایط اقتصادی و بافت فرهنگی و قومیتی جامعه مورد مطالعه رعایت نمی گردد همچنین شرایط و سیاست ملی واحدی برای این مطالعات وجود ندارد. استاندارهای جهانی مطالعات و سیستم های نوین بررسی و تحقیقات علمی وجود ندارد.هدم وجود ارتباط کافی و لازم میان مطالعات و طراحی عدم دخالت دادن مردم در مطالعات و به شکل دیگر عدم سروی مناسب اجتماعی و فرهنگی عدم همکاری ارگانها و نهاد های مختلف در روند مطالعات مشارکت مردم در حد صفر است

۲ـ طراحی یا اصلاح ماستر پلان ها یا طرح های استراتژی : عدم استفاده از مرحله مطالعات در روند طراحی عدم وجود متخصصین شهرسازی در روند طراحی و سرگروه بودن طراحان عدم به کارگیری از رشته های مختلف مثل شهرسازی جغرافیا سیول معماری روانشناس جامعه شناس کارشناس  آمار و … در شروع و ختم طراحی عدم حضور طراح یا طراحان در شهر مورد نظر

۳ـ پروسه بررسی و تصویب و ویزه آن: عدم وجود بررسی کافی در روند تصویب طرح ها عدم وجود متخصین شهرسازی در کمیته بررسی عدم توجه به امکانات اجرایی وجود فساد اداری

۴ـ تطبیق و اجرای طرح: عدم تطابق طرح با مشکلات و چالش های اجرایی کمبود کارگر مهندس و انجنیر فنی و مسلکی برای تطبیق طرح عدم اراده سیاسی دولت مرکزی و دولت محلی در اجرای عادلانه طرح تداخل وظیفه بین وزارت امور شهرسازی و شاروالی ها و حکومت محلی عدم واقع گرایی و عدم رعایت عدالت

مشکلات عمده طرح های جامع و استراتژیک در ایران

۱ـ محتوای طرح: هدم همخوانی با شرایط ایران عدم توجه به امکانات تولید خدمات مشخص نبودن سیاست های ملی و منطقه ای

۲ـ روش بررسی و تصویب: تاکید بر ارزشیابی هدم توجه به امکانات اجرایی فقدان یک نظام مدون در نظارت و عدم مشارکت شهروندان

۳ـ نارسایی و مشکلات اجرایی : عدم هماهنگی طرح های شهری با برنامه های عمرانی بخشی و کمبود کارکنان فنی  (حاتمی نژاد ۱۳۹۰ )

در مطالعات طرح ارزیابی طرح های جامع شهری در ایران (رشت یزد بندرعباس شیراز اراک مراغه و زاهدان) مشخص شده است که در مجموع این طرحها نتوانسته اند عملا در جهت اهداف خود حرکت کند. (سازمان برنامه و بودجه ۱۳۷۲)

فرآیند استراتژی توسعه شهری شامل استراتژی دورنمای یکپارچه شهری بهبود حکومت و مدیریت شهری افزایش سرمایه گزاری و کاهش سیستماتیک و مداوم فقر شهری است.

گروه شرکت‌های GHK در یک مطالعه، به ارزیابی اجرای طرح‌های استراتژی توسعه شهری در برخی شهرها در کشورهای در حال توسعه به عنوان نمونه پرداخته است. در این مطالعه برخی نتایج استفاده از طرح استراتژی توسعه شهری به شرح زیر حاصل شد:

رهبری: شهرهای موفق یک نقش رهبری مدنی را پذیرفتند. (اغلب از طریق رهبران متعهد جامعه ).

مشارکت: شهرها چشم‌اندازی را به روشی مشارکتی تدوین کردند و ذینفعان اصلی به فرایند استراتژی توسعه شهری متعهد باقی می‌مانند.

حکمرانی: به نظر می‌رسد که پایبندی به شفافیت و دولت باز محلی برای دستیابی به مشارکت ذینفعان بیشترین اهمیت را دارد.

نگرش: طرح‌های استراتژی توسعه شهری نگرش ذینفعان را نسبت به توسعه و مدیریت شهر خود تغییر داد. فرایند استراتژی توسعه شهری ابزاری بود که دموکراسی را در جامعه تشدید کرده بود.

جامعیت: طرح‌های استراتژی توسعه شهری بر ارائه خدمات و بطور مهمی بر توسعه اقتصادی و اجتماعی تمرکز داشتند ( ولی از طریق انواعی از موضوعات در زمینه فرهنگی، بهبود کیفیت محیط زیست برای حمایت از فعالیت‌های اقتصادی ویژه به اجرا می‌رسیدند).

تأمین اعتبار: تعریف منابع مالی برای برنامه‌ها و پروژه‌های استراتژی توسعه شهری اهمیت حیاتی داشتند و بدون منابع مالی فرایند استراتژی توسعه شهری از حرکت باز می‌ایستادند.

موفقیت‌های اولیه: اجرای استراتژی توسعه شهری زمان بر است و یک دوره ۱۰ تا ۱۵ ساله را شامل میشود. مشاهده شدن موفقیت‌های اولیه (برخی بهبود در ارائه خدمات و پروژه‌های توسعه‌ای) مهم به نظر می‌رسیدند و تلاش‌های دیگر را تشویق می‌کردند.

تداوم: موضوع دیگری که به نظر می‌رسد استراتژی توسعه شهری با آن مواجه هستند، نیاز به تضمین تداوم در رویداد یک تغییر سیاسی در اداره شهر است

در پایان می توان برای بهبود مدیریت شهری و کارایی نظام شهری پیشنهادات زیر را ارایه کرد:

۱ـرویکرد مناسب استراتژی توسعه شهری بر اساس ویژگی های خاص هر شهرتدوین شود و خروجی های آن تعریف و بررسی و ارزیابی شود. (Koslik,2007 p:97 )

۲ـ ایجاد نظام مهندسی و انجنیری و تدوین مقررات ملی ساختمان و استاندارد سازی شیوه طراحی؛

۳ـبومی سازی طرح خای شهرسازی و آموزش دوره های ماستری و دکتری شهرسازی در داخل کشور؛

۴ـمطالعات و برنامه ریی و طراحی بر اساس نیاز مردم و شرکی ساختن مردم در روند شهرسازی؛

۵ـرفع تداخل وظیفه ای بین وزارت خانه های مختلف و شهرداری ها؛

۶ـبازنگری در مفهوم مدیریتی و طرح مبانی شهرسازی و حقوق شهروندی در میان سازمان های مسوول؛

۷ـ بازنگری در مفهوم کیفیت زندگی برای حل مشکل فقر شهری و مسایل زیست محیطی؛

۸ـ مشارکت مردم در شهر برای بالا بردن ظرفیت ساختار شهری و حکومت داری خوب؛

۹ـ اصلاح قوانین و مقررات مربوطه به شهرسازی؛

۱۰ـ به کارگیری رویکرد پایین به بالا در سیستم کلان مدیریتی با هدف به کارگیری نیروهای کاری محلی وبومی؛

۱۱ـ تلقی برنامه ریزان شهری به عنوان وکلای مدافع حقوق شهروندی (Koomen,2008 , p :17)؛

۱۲ـ   ایجاد نظام یکپارچه شهری تحت مدیریت وزارت امور شهرسازی

در پایان امیدوارم این مقاله گامی هر چند کوچک آما رو به آینده برای پیشرفت کشورهای عقب نگه داشته شده به خصوص افغانستان باشد و مبانی برای مطالعه و تحقیقات دیگرمحققان و دانشمندان شود.

تصاویری نمونه از اجرای طرح های استراتژی توسعه شری با هدف تامین مسکن بهسازی و یهبود شرایط سکونت در برخی از کشورهای در حال توسعه (منبع : حیدری چیانه و رضا طبع  ۱۳۸۹ مجله پژوهش های جغرافیای انسانی شماره ۷۳)

منابع:

  1. رفیعیان، م.، شاهین راد، مهنوش. ۱۳۸۷ . ” راهبرد توسعه شهر در جهت تحقق برنامه ریزی توسعه شهری ( با تاکید بر. برنامه راهبردی شهر کرمان)، مجله مطالعات اجتماعی ایران، شماره ۴
  2. رویکردی جدید در برنامه ریزی شهری در رویکردی تحلیلی“، فصلنامه مدیریت شهری، شماره CDS ” . -. اشرفی، ی. ۱۳۸۸
  3. بحرینی، سیدحسین و جهانیمقدم، حمیدرضا ( ۱۳۸۳ )، “استفاده از توانهای بالقوه مناطق جهت توسعه گردشگری مورد خاص: پارک موزه نفت مسجد .۳۳- سلیمان”، مجله محیطشناس ، ی پاییز، شماره ۲۷ ، صص ۵۰
  4. زنده دل، حسن ( ۱۳۷۹ )، جاذبههای گردشگری استان کهگیلویه و بویراحم ، د سازمان میراث فرهنگی کشور.
  5. سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح ( ۱۳۷۰ )، فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشو ، ر جلد ۱۵ ، گچساران.
  6. سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور ( ۱۳۸۳ )، گزارش قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جمهوری اسلامی ایرا ، ن فصلهای چهارم، پنجم و ششم.
  7. سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان کهگیلویه و بویراحمد ( ۱۳۸۵ )، مطالعات قابلیتسنجی استان.
  8. سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور ( ۱۳۸۲ )، گزارش قانون برنامه چهارمتوسعه اقتصادی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جمهوری اسلامی ایران فصلهای چهارم، پنجم و ششم.
  9. سعیدنیا، احمد ( ۱۳۸۲ )، “مفاهیم و محتوای طرحهای ساختاری راهبردی”، ۸۴- مجله آباد ، ی سال سیزدهم، شماره ۳۹ ، صص ۹۰
  • شرکت بهرهبرداری نفت دوگنبدان ( ۱۳۸۶ )، گزارش سالیانه عملکرد بخش نفت. ۳۱ ارزیابی استراتژیک الگوی توسعه شهرهای…
  • عباسزادگان، مصطفی و رضوی، حامده ( ۱۳۸۵ )، “اتخاذ رویکردی نوین .۱۵- برای طرحهای توسعه شهری”، مجله هنرهای زیب،ا شماره ۲۸ ، صص ۲۲
  • لقایی، حسنعلی و محمدزاده، حمیده ( ۱۳۷۹ )، “مقدمهای بر مفهوم توسعه شهری پایدار و نقش برنامهریزی شهری”، مجله هنرهای زیب،ا شماره ۶، صص .۳۸-۴۶
  • مدیریت امور آب شهرستان گچساران، ۱۳۸۶ ، سازمان آب و فاضلاب استان کهگیلویه و بویراحمد.
  • مرکز آمار ایران ( ۱۳۸۱ )، سرشماری عمومی صنعت و معد . ن
  • مرکز آمار ایران ( ۱۳۸۶ )، سرشماری عمومی نفوس و مسکن استان کهگیلویه و بویر احمد.
  • مهدیزاده، جواد ( ۱۳۸۵ )، برنامهریزی راهبردی توسعه شهری ( تجربیات اخیر جهانی و جایگاه آن در ایران)، وزارت مسکن و شهرسازی، معاونت معماری وشهرسازی.
  • مهندسین مشاور بعد تکنیک ( ۱۳۷۲ )، طرح جامع دوگنبدا ، ن وزارت مسکن و شهرسازی. ب ( ۱۳۸۲ )، طرح توسعه و عمران ناحیه گچساران ( دوگنبدان Ĥ ۱۶ مهندسین مشاور م و دهدشت) ، سازمان مسکن و شهرسازی استان کهگیلویه و بویر احمد.
  • مهندسین مشاور نقش جهان پارس ( ۱۳۸۵ ): تکنیک تجزیه و تحلیل سوا . ت نشریه جغرافیا و برنام هریزی ( دانشگاه تبریز) ، شماره ۲۹ ۳۲
  • وزارت مسکن و شهرسازی ( ۱۳۷۶ )، طرح کالبدی ملی ایر ن منطقه خوزستان، مطالعات لرزهخیزی منطقه، مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری
  1. Asian Development Bank (2004) City Development Strategies to Reduce Poverty. Manila.
  2. Hall, Peter; Ulrich Pfeiffer, Urban Future 21. E&FN Spon, 2000.
  3. Riley, J., 2001. Indicator quality for assessment of impact of multidisciplinary systems. Agr. Ecosyst.Environ. 87, 121–۱۲۸٫
  4. Button, K., 2002. City management and urban environmental indicators. Ecol. Econ. 40, 217–۲۳۳٫
  5. Cities Alliance (2004a), “Shelter Finance for the Poors“, Washington, D.C.,USA.
  6. . Cities Alliance (2004b), “New Spatial and Urban Approaches“,(Internet:http://www.cities alliance.org).
  7. . Cities Alliance (2004e), “Institutionalization of the CDS into Urban Planningin Iran“, Cities Alliance, Washington Dc.
  8. . Cities Alliance (2006a), “Guide to City Development Strategy“, Washington,D.C., USA.
  9. . Cities Alliance (2006b), “Foundations for Urban Development“, Washington,D.C., USA.
  10. . Cities Alliance (2007), “Livable Cities, Washington“, D.C., USA.
  11. . Cities Alliance (2008), “Community-Led Infrastructure Finance Facility(CLIFF)“, Annual report, Washington D.C.
  12. . Davis, B. & Whinston, A. (1962), “Externalities, Welfare and the Theory of Games“, Journal of Political Economy, 70: 241-262.
  13. . Eiweida, Ahmed (2002), “Urban Development Specialists“, World Bank.Washington, D.C., USA.
  14. . Gunder, Michael (2007), “Problematising Responsibility in Planning Theoryand Practice: ON-seeing the Middle of the String?” Progress in Planning, p:
  15. . Hall, Peter & Pfeiffer, U., (2004), “Urban Future 21“, Spon Press: London.
  16. . Hanley, Daniel (2003), “Cockburn Community DevelopmentSstrategy“,p:24,
  17. . Jiaping, Wu (2008), “Local Planning and Global Implementation: ForeignInvestment and Urban Development of Pudong”, Shanghai, HabitatInternational, p: 11.
  18. . Kathmandu Metropolitan City (2001), “Kathmandu City DevelopmentStrategy“, Cities Alliance KMC. Washington, D.C., USA.
  19. . Kellett, Livia, et al (2007), “The City of Saskatoon’s Local Area PlanningProgram: A case study (Canada)”, Indic. Res., p: 8.
  20. . Koomen, Eric, et al (2008), “Open- Space Preservation in the Netherland”:Planning, Practice and Prospects, p: 17.
  21. . Kostic, Smiljko (2007), “Formulation City of Nis Development Strategy“,Newsletter, p: 8. (http://www.citiesalliance.org/publication/otherresources/other-resources- cds.html)
  22. . Leman, Edward (2002), “City Developmen Strategies in China“,(Internet:http://.www.chreod.com)
  23. . Leng, Kay (2005), Strategic environmental assessment in Hong Kong Environment International, p:
  24. . Madanipour, Ali (2006), “Urban Planning and Development in Tehran”, Cities,vol, 23.No.6, p: 6
  25. . Marull, Joan (2007), “A Land Suitability Index for Strategic EnvironmentalAssessment in Metropolitan Areas”, Landscape and Urban Planning, p: 13
  26. . Mcclamroch, Jo, et al (2001), “Strategyic Planning: Politics, Leadership anLearning”, The Journal of Academic Librarianship, Vol. 27, 5, p: 6.
  27. . UMP (2002), “Urban Management Programme, City Development Strategies-Lesson from UM/UN HABITAT Experiences”, UN- HABITAT/UMPPublication Series 29, Nairobi.
  28. . UN Habitat (2009), http://www.unhabitat.org/downloads/docs/GRHS2009 Abridged.p.f.
  29. Webster, Douglas (2002), “Formulating City Development Strategies in China: Methodological Steps“.
  30. . World Bank (2006), “New Spatial and Urban Approaches”, the World Bank,Urban & Local Government Strategy: MNA Region Consultations, Marseille,April 17, 2009, Washington D. C.
  31. . World Bank (2007), “Annual Report, Cities Alliance”, Washington Dc.
  32. . World Bank (2007), “Urban Safety and Security form Focus of New
  33. UNHABITAT Global Report on Human Settlements”,(http://www.citiesalliance.org/ca/node/211), Washington D. C.
  34. . World Bank (2008), Slum Upgrading Up Close: Experiences of Six Cities

[۱] Action Plan

[۲] City Development Strategy

[۳] http://www1.jamejamonline.ir/newstext2.aspx?newsnum=100840733528

[۴] http://www.avapress.com/vdcfvtdc.w6d1cagiiw.html

[۵] زاغه به محله‌های فقیرنشین و بدون مجوز در حاشیه شهرها گفته می‌شود. معمولاً امکانات بهداشتی، رفاهی و امنیتی در مناطق زاغه‌نشین وجود ندارد. هم‌اکنون بیش از یک میلیارد نفر از مردم جهان در زاغه‌ها زندگی می‌کنند. برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد، با توجه به رشد جمعیت جهان، جمعیت زاغه‌نشین‌ها در سال ۲۰۳۰ میلادی را در حدود ۲ میلیارد نفر برآورد کرده‌است. بر اساس آمار سازمان ملل متحد، هم‌اکنون بیش از یک نفر از هر ۳ ساکن در شهرهای کشورهای در حال توسعه در زاغه زندگی می‌کند. زاغه‌ها طیفی از آپارتمانهای پرتراکم و بدمنظره در مرکز شهر تا سکونتگاه‌های پراکنده غیررسمی و بدون قانون در حاشیه شهرها را شامل می‌شود. برخی بیش از ۵۰ سال قدمت دارند و برخی هنوز در حال تصرف شدن هستند. (مرکز اطلاعات سازمان ملل متحدتهران)

[۶] The United Nations Center for Human Settlements (Habitat)

[۷] Spatial Development Strategy (SDS)

[۸] Durban Structure Plan

[۹] www.Cityftehran.org/strategic

[۱۰] The United Nations Center for Human Settlements (Habitat)

[۱۱] World Bank

[۱۲] City Development Strategy

[۱۳] Asian Development Bank

[۱۴] San Fernando

[۱۵] Ho Chi Minh City

[۱۶] Haiphong

[۱۷] Dipolog

[۱۸] Dapitan

[۱۹] Lapu Lapu

[۲۰] Sagay

[۲۱] Roxas

[۲۲] Olongapo

[۲۳] Dhaka

[۲۴] Bandung

[۲۵] Fuling

[۲۶] Phitsanulok

[۲۷] Game Theory

[۲۸] Button

[۲۹] Riley

[۳۰] Hall and Pfeiffer

[۳۱] Mega – City

[۳۲] Strategic Factors

[۳۳] de Souza

[۳۴] Peter Hall

[۳۵] (Tems of References (TOR

[۳۶] Cities Alliance (2004) The Urban Challe

[۳۷] CITY DEVELOPMENT STRATEGIES (CDS)       

[۳۸] Livable

[۳۹] Competitive

[۴۰] Bankability

[۴۱] Well managed and well governed

[۴۲] Good urban management and Governance

[۴۳] Accountability

[۴۴] Transparency

[۴۵] Contestability

[۴۶] Governance

[۴۷] Global Experiences Of City Development Strategy

[۴۸] NGO

[۴۹] EThekwini

[۵۰] Alexandria Egypt

[۵۱] Action Plan

[۵۲] Design

[۵۳] Assessment

[۵۴] Visioning

[۵۵] Strategy

[۵۶] Implementation

[۵۷] Monitoring

[۵۸] Action

[۵۹] لازم به ذکر است فقط این هفت شهر دارای ماستر پلان منظور شده (ویزه) توسط وزارت امور شهرسازی و ریاست جمهوری افغانستان است.که ماستر پلان بامیان به ریاست نویسنده در سال ۱۳۹۲ الی ۱۳۹۳ طراحی شده است.